Evaṃ gabbhaseyyakānaṃ paṭisandhiyaṃ ukkaṭṭhaparicchedena samattiṃsa kammajarūpāni rūpakkhandho nāma hoti. Paṭisandhicittena pana sahajātā vedanā vedanākkhandho, saññā saññākkhanadho, saṅkhārā saṅkhārakkhandho, paṭisandhicittaṃ viññāṇakkhandhoti evaṃ gabbhaseyyakānaṃ paṭisandhikkhaṇe pañcakkhandhā paripuṇṇā honti. Sace pana napuṃsakapaṭisandhi hoti, bhāvadasakaṃ hāyati. Dvinnaṃ dasakānaṃ vasena samavīsati kammajarūpāni rūpakkhandho nāma hoti. Vedanākkhandhādayo vuttappakārāevāti evampi gabbhaseyyakānaṃ paṭisandhikkhaṇe pañcakkhandhā paripuṇṇā honti.

Imasmiṃ ṭhāne tisamuṭṭhānappaveṇī kathetabbā bhaveyya. Taṃ pana akathetvā opapātikasamuggamo nāma dassito. Opapātikānaṃ hi paripuṇṇāyatanānaṃ

Tattha cakkhudasakādīni kāyadasakasadisāneva. Napuṃsakassa pana bhāvadasakaṃ natthi. Evaṃ paripuṇṇāyatanānaṃ opapātikānaṃ samasattati ceva samasaṭṭhī ca kammajarūpāni rūpakkhandho nāma. Vedanākkhandhādayo vuttappakārāevāti evaṃ opapātikānaṃ paṭisandhikkhaṇe pañcakkhandhā paripuṇṇā honti. Ayaṃ opapātikasamuggamo nāma. Evaṃ tāva pañcakkhandhā samuggamato veditabbā.

Pubbāparatoti evañca pana gabbhaseyyakānaṃ apacchā apure uppannesu pañcasu khandhesu kiṃ rūpaṃ paṭhamaṃ rūpaṃ samuṭṭhāpeti, udāhu arūpanti. Rūpaṃ rūpameva samuṭṭhāpeti na arūpaṃ. Kasmā? paṭisandhicittassa na rūpajanakattā. Sabbasattānaṃ hi paṭisandhicittaṃ, khīṇāsavassa cuticittaṃ, dve pañcaviññāṇāni, cattāri arūpavipākānīti soḷasacittāni rūpaṃ na samuṭṭhāpenti. Tattha paṭisandhicittaṃ tāva vatthuno dubbalatāya appatiṭṭhitatāya paccayavekallatāya āgantukatāya ca rūpaṃ na samuṭṭhāpeti. Tattha hi sahajātavatthu uppādakkhaṇe dubbalaṃ hotīti vatthuno dubbalatāya rūpaṃ na samuṭṭhāpeti. Yathā ca papāte patanto puriso aññassa nissayo bhavituṃ na sakkoti, evaṃ etampi kammakkhittattā papāte patamānaṃ viya appatiṭṭhitaṃ. Iti kammakkhittattā appatiṭṭhitatāyapi rūpaṃ na samuṭṭhāpeti.

เล่มที่ ๓๕ วิภังค์๓๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “รูปขันธ์”