@3 cha.Ma. ṭhānaṃ patvā 4 saṃ. sa. 15/235/248

Evaṃ pañcavīsatiyā koṭṭhāsesu dveva rūpāni rūpaṃ samuṭṭhāpenti tejodhātu ca kabaḷiṅkārāhāro ca. Arūpepi dveyeva dhammā rūpaṃ samuṭṭhāpenti cittañceva kammacetanā ca. Tattha rūpaṃ uppādakkhaṇe ca bhaṅgakkhaṇe ca dubbalaṃ, ṭhānakkhaṇeva balavanti ṭhānakkhaṇe rūpaṃ samuṭṭhāpeti. Cittaṃ ṭhānakkhaṇe ca bhaṅgakkhaṇe ca dubbalaṃ, uppādakkhaṇe balavanti uppādakkhaṇeyeva rūpaṃ samuṭṭhāpeti. Kammacetanā niruddhāva paccayo hoti. Atīte kappakoṭisatasahassamatthakepi hi āyūhitaṃ kammaṃ etarahi paccayo hoti. Etarahi āyūhitaṃ anāgate kappakoṭisatasahassapariyosānepi paccayo hotīti evaṃ pubbāparato veditabbā.

Addhānaparicchedatoti rūpaṃ kittakaṃ addhānaṃ tiṭṭhati, arūpaṃ kittakanti. Rūpaṃ garupariṇāmaṃ dandhanirodhaṃ, arūpaṃ lahupariṇāmaṃ khippanirodhaṃ. Rūpe dharanteyeva soḷasa cittāni uppajjitvā nirujjhanti. Taṃ pana sattarasamena cittena saddhiṃ nirujjhati. Yathā hi puriso phalaṃ pātessāmīti muggarena rukkhasākhaṃ pahareyya, phalāni ca pattāni ca ekakkhaṇeyeva vaṇṭato mucceyyuṃ, tattha phalāni attano bhārikatāya paṭhamataraṃ paṭhaviyaṃ patanti, pattāni lahukatāya pacchā, evameva muggarappahārena pattānañca phalānañca ekakkhaṇe vaṇṭato muttakālo viya paṭisandhikkhaṇe rūpārūpadhammānaṃ ekakkhaṇe pātubhāvo. Phalānaṃ bhārikatāya paṭhamataraṃ paṭhaviyaṃ patanaṃ viya rūpe dharanteyeva soḷasannaṃ cittānaṃ uppajjitvā nirujjhanaṃ. Pattānaṃ lahukatāya pacchā paṭhaviyaṃ patanaṃ viya rūpassa sattarasamena cittena saha nirujjhanaṃ.

เล่มที่ ๓๕ วิภังค์๔๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “รูปขันธ์”