Tattha kiñcāpi rūpaṃ dandhanirodhaṃ garupariṇāmaṃ, cittaṃ khippanirodhaṃ lahupariṇāmaṃ. Rūpaṃ pana arūpaṃ arūpaṃ vā rūpaṃ ohāya pavattituṃ na sakkoti, dvinnampi ekappamāṇāva pavatti. Tatrāyaṃ upamā:- eko puriso lakuṇḍakapādo, eko dīghapādo. Tesu

Dīghapādo lakuṇḍakapādassa soḷasapadavāre attano pādaṃ añchitvā ākaḍḍhitvā ekameva padavāraṃ karoti. Iti ekopi ekaṃ atikkamituṃ na sakkoti, dvinnampi gamanaṃ ekappamāṇameva hoti. Evaṃ sampadamidaṃ daṭṭhabbaṃ. Lakuṇḍakapādapuriso viya hi arūpaṃ, dīghapādapuriso viya rūpaṃ, dīghapādassa ekapadavāraṃ akkamanakāle itarassa soḷasapadavāraakkamanaṃ viya rūpe dharanteyeva arūpadhammesu soḷasannaṃ cittānaṃ uppajjitvā nirujjhanaṃ, dvinnaṃ purisānaṃ lakuṇḍakapādapurisassa soḷasapadavāre itarassa attano pādaṃ añchitvā ākaḍḍhitvā ekapadavārakaraṇaṃ viya rūpassa sattarasamena cittena saddhiṃ nirujjhanaṃ, dvinnaṃ purisānaṃ aññamaññaṃ anohāya ekappamāṇeneva gamanaṃ viya arūpassa rūpaṃ, rūpassa arūpaṃ anohāya ekappamāṇeneva pavattananti evaṃ addhānaparicchedato veditabbā.

Ekuppādanānānirodhatoti idaṃ pacchimakammajaṃ ṭhapetvā dīpetabbaṃ. Paṭhamaṃ hi paṭisandhicittaṃ, dutiyaṃ bhavaṅgaṃ, tatiyaṃ bhavaṅgaṃ .pe. Soḷasamaṃ bhavaṅgaṃ. Tesu ekekassa uppādaṭṭhitibhaṅgavasena tayo tayo khaṇā. Tattha ekekassa cittassa tīsu tīsu khaṇesu samattiṃsa samattiṃsa kammajarūpāni uppajjanti. Tesu paṭisandhicittassa uppādakkhaṇe samuṭdhitaṃ kammajarūpaṃ sattarasamassa bhavaṅgacittassa uppādakkhaṇeyeva nirujjhati, ṭhitikkhaṇe samuṭṭhitaṃ ṭhitikkhaṇeyeva, bhaṅgakkhaṇe samuṭṭhitaṃ bhaṅgakkhaṇeyeva nirujjhati. Evaṃ dutiyabhavaṅgacittaṃ ādiṃ katvā attano attano sattarasameneva cittena saddhiṃ yojetvā nayo netabbo. Iti soḷasa tikā aṭṭhacattāḷīsa honti. Ayaṃ aṭṭhacattāḷīsakammajarūpapaveṇī nāma. Sā panesā rattiñca divā ca khādantānampi bhuñjantānampi suttānampi pamattānampi nadīsoto viya ekantaṃ pavattatiyevāti evaṃ ekuppādanānānirodhato veditabbā.

เล่มที่ ๓๕ วิภังค์๔๑

ที่มาและฉบับอื่นของ “รูปขันธ์”