Evaṃ paṇṇattiṃ samatikkamantena ca anupubbamuñcanato manasikāro pavattetabbo. Kese manasikarontena manasikaronteneva kesesu sāpekkhena hutvā lomesu sati pesetabbā. Yāva lomā na upaṭṭhahanti, tāva kesā kesāti manasikātabbā. Yadā pana lomā upaṭṭhahanti, tadā kese vissajjetvā lomesu sati upaṭṭhapetabbā. Evaṃ nakhādīsupi manasikāro pavattetabbo.
Tatridaṃ opammaṃ:- yathā hi jalūkā gacchamānā yāva purato patiṭṭhaṃ na labhati, tāva pacchato naṅguṭṭhena gahitaṭṭhānaṃ na muñcati. Yadā pana purato patiṭṭhaṃ labhati, tadā naṅguṭṭhaṃ ukkhipitvā mukhena gahitaṭṭhāne ṭhapeti. Evameva kese manasikarontena manasikaronteneva kesesu sāpekkhena hutvā lomesu sati pesetabbā. Yāva lomā na upaṭṭhahanti, tāva kesā kesāti manasikātabbā. Yadā lomā upaṭṭhahanti, tadā kese vissajjetvā lomesu sati upaṭṭhapetabbā. Evaṃ nakhādīsupi manasikāro pavattetabbo.
Evaṃ pavattentena appanā hotīti vuttamanasikārakosallaṃ sampādetabbaṃ. Kathaṃ? idañhi appanākammaṭṭhānaṃ manasikarontassa appanaṃ pāpuṇāti. Paṭhamaṃyeva Tāva na upaṭṭhāti. Anamataggasmiñhi saṃsāravaṭṭe ca nānārammaṇesu vaḍḍhitaṃ cittaṃ kesāti āvajjitamatte sajjhāyasotānusārena gantvā matthaluṅge patiṭṭhāti. Matthaluṅganti āvajjitamatte sajjhāyasotānusārena āgantvā kesesu patiṭṭhāti. Manasikarontassa manasikarontassa pana so so koṭṭhāso upaṭṭhāti, sati samādhināpi patiṭṭhahamānā pavattati. Tena yo yo koṭṭhāso adhikataraṃ upaṭṭhāti, tattha tattha diguṇena yogaṃ katvā appanā pāpetabbā. Evaṃ appanāya pāpitakālato paṭṭhāya sesesu koṭṭhāsesu akilamantova appanaṃ pāpeti. Tattha tālavanamakkaṭova opammaṃ.
Apicettha evampi yojanā veditabbā:- dvattiṃsatālakasmiñhi tālavane makkaṭo paṭivasati. Taṃ gahetukāmo luddho koṭiyaṃ ṭhitatālamūle ṭhatvā ukkuṭṭhimakāsi. Mānajātiko makkaṭo taṃ taṃ tālaṃ laṅghitvā pariyantatāle aṭṭhāsi. Luddho tatthapi gantvā ukkuṭṭhimakāsi. Makkaṭo puna tatheva purimatāle patiṭṭhāsi. So aparāparaṃ anubandhiyamāno kilamanto tassa tasseva tālassa mūle ṭhatvā ukkuṭṭhukkuṭṭhikāle Uṭṭhahitvā gacchanto gacchanto atikilamanto ekassa tālassa makulapaṇṇasūciṃ daḷhaṃ gahetvā dhanukoṭiyā vijjhitvā gayhamānopi na palāyati.