Satisambojjhaṅgotiādīsu pasaṭṭho sundaro ca bojjhaṅgo sambojjhaṅgo, satiyeva sambojjhaṅgo satisambojjhaṅgo. Tattha upaṭṭhānalakkhaṇo satisambojjhaṅgo, pavicayalakkhaṇo dhammavicayasambojjhaṅgo, paggahalakkhaṇo viriyasambojjhaṅgo, pharaṇalakkhaṇo pītisambojjhaṅgo, upasamalakkhaṇo passaddhisambojjhaṅgo, avikkhepalakkhaṇo samādhisambojjhaṅgo, paṭisaṅkhānalakkhaṇo upekkhāsambojjhaṅgo. Tesu "satiñca khvāhaṃ bhikkhave sabbatthikaṃ vadāmī"ti vacanato sabbesaṃ sambojjhaṅgānaṃ

Tato paraṃ "so tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinatī"tiādinā nayena evaṃ anukkameneva nikkhepapayojanaṃ pāliyaṃ āgatameva.

Kasmā panete satteva vuttā anūnā anadhikāti? līnuddhaccapaṭipakkhato Sabbatthikato ca. Ettha hi tayo bojjhaṅgā līnassa paṭipakkhā. Yathāha "yasmiñca kho bhikkhave samaye līnaṃ cittaṃ hoti, kālo tasmiṃ samaye dhammavicayasambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo viriyasambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo pītisambojjhaṅgassa bhāvanāyā"ti. Tayo uddhaccassa paṭipakkhā. Yathāha "yasmiñca kho bhikkhave samaye uddhataṃ cittaṃ hoti, kālo tasmiṃ samaye passaddhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo samādhisambojjhaṅgassa bhāvanāya, kālo upekkhāsambojjhaṅgassa bhāvanāyā"ti. Eko panettha loṇadhūpanaṃ viya sabbabyañjanesu sabbakammikaamacco viya ca sabbesu rājakiccesu sabbabojjhaṅgesu icchitabbato sabbatthiko. Yathāha "satiñca khvāhaṃ bhikkhave sabbatthikaṃ vadāmī"ti. "sabbatthakan"tipi pāli, dvinnampi sabbattha icchitabbanti attho. Evaṃ līnuddhaccapaṭipakkhato sabbatthikato ca satteva vuttāti veditabbā.

[467] Idāni nesaṃ ekasmiṃyevārammaṇe attano attano kiccavasena nānākāraṇaṃ dassetuṃ tattha katamo satisambojjhaṅgotiādi āraddhaṃ. Tattha idha bhikkhūti imasmiṃ sāsane bhikkhu. Satimā hotīti paññāya paññavā yasena yasavā dhanena dhanavā viya satiyā satimā hoti, satisampannoti attho. Paramenāti uttamena. Tañhi paramatthasaccassa nibbānassa ceva maggasaccassa ca anulomato paramannāma hoti uttamaṃ seṭṭhaṃ. Satinepakkenāti nepakkaṃ vuccati paññā, satiyā ceva nepakkena cāti attho.

เล่มที่ ๓๕ วิภังค์๕๓๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “โพชฌงค์ ๗ นัยที่ ๑”