Aññaṃ satthāranti "ayaṃ me satthā satthukiccaṃ kātuṃ asamattho"ti bhavantarepi aññaṃ titthakaraṃ "ayaṃ me satthā"ti evaṃ gaṇheyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjatīti attho. Aṭṭhamaṃ bhavaṃ nibbatteyyāti sabbamandapaññopi sattamaṃ bhavaṃ atikkamitvā aṭṭhamaṃ bhavaṃ nibbatteyya, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Uttamakoṭiyā hi sattamaṃ bhavaṃ sandhāyevesa "niyato sambodhiparāyano"ti vutto. Kiṃ pana taṃ niyāmeti, kiṃ pubbahetu niyāmeti, udāhu paṭiladdhamaggo, udāhu upari tayo maggāti? sammāsambuddhena gahitaṃ nāmamattametaṃ. Puggalo pana niyato nāma natthi. "pubbahetu niyāmetī"ti vutte hi upari tiṇṇaṃ maggānaṃ upanissayo vutto hoti, paṭhamamaggassa upanissayābhāvo āpajjati. Iccassa ahetu appaccayā nibbattiṃ pāpuṇāti. "paṭiladdhamaggo niyāmetī"ti vutte upari tayo maggā akiccakā honti, paṭhamamaggoeva sakiccako, paṭhamamaggeneva kilese khepetvā parinibbāyitabbaṃ hoti. "upari tayo maggā niyāmentī"ti vutte paṭhamamaggo akiccako hoti, upari tayo maggāva sakiccakā, paṭhamamaggaṃ anibbattetvā upari tayo maggā nibbattetabbā honti, paṭhamamaggeneva ca anuppajjitvāva kilesā khepetabbā honti. Tasmā na añño koci niyāmeti, upari tiṇṇaṃ maggānaṃ vipassanāva niyāmeti. Sace hi tesaṃ vipassanā tikkhā sūrā hutvā

Tato mandatarapañño dutiye vā tatiye vā catutthe vā pañcame vā chaṭṭhe vā bhave arahattaṃ patvā parinibbāti. Sabbamandapañño sattamaṃ bhavaṃ nibbattetvā arahattaṃ pāpuṇāti, aṭṭhame bhave paṭisandhi na hoti. Iti sammāsambuddhena gahitaṃ nāmamattametaṃ. Satthā hi buddhatulāya tuletvā sabbaññutaññāṇena paricchinditvā ayaṃ puggalo sabbamahāpañño tikkhavipassako ekameva bhavaṃ nibbattetvā arahattaṃ gaṇhissatīti ekabījīti nāmaṃ akāsi. Ayaṃ puggalo dutiyaṃ tatiyaṃ catutthaṃ pañcamaṃ chaṭṭhaṃ bhavaṃ nibbattetvā arahattaṃ gaṇhissatīti kolaṃkoloti nāmaṃ akāsi. Ayaṃ puggalo sattamaṃ bhavaṃ nibbattetvā arahattaṃ gaṇhissatīti sattakkhattuparamoti nāmaṃ akāsi.

เล่มที่ ๓๕ วิภังค์๗๐๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “ฉักกนิเทศ”