[167] Yaṃ panetaṃ dhammāyatananiddese "tattha katamā asaṅkhatā dhātu, rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo"ti vuttaṃ, tatrāyamattho:- asaṅkhatā dhātūti asaṅkhatasabhāvaṃ nibbānaṃ. Yasmā panetaṃ āgamma rāgādayo khīyanti, tasmā "rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo"ti vuttaṃ. Ayamettha ācariyānaṃ samānatthakathā.

Vitaṇḍavādī panāha "pāṭiyekkaṃ nibbānaṃ nāma natthi, kilesakkhayova nibbānan"ti. Suttaṃ āharāti ca vutte "nibbānaṃ nibbānanti āvuso sāriputta vuccati, katamaṃ nu kho āvuso nibbānanti. Yo kho āvuso rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo, idaṃ vuccati nibbānan"ti etaṃ jambukhādakasuttaṃ āharitvā "iminā suttena veditabbaṃ `pāṭiyekkaṃ nibbānaṃ nāma natthi, kilesakkhayova nibbānan"ti āha. So vattabbo "kiṃ pana yathā cetaṃ suttaṃ, tathā attho"ti. Addhā vakkhati "āma natthi suttato muñcitvā attho"ti. Tato vattabbo "idaṃ tāva te suttaṃ ābhataṃ, anantarasuttaṃ āharā"ti. Anantarasuttaṃ nāma arahattaṃ "arahattanti āvuso sāriputta vuccati, katamaṃ nu kho āvuso arahattanti. Yo kho āvuso rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo, idaṃ vuccati arahattan"ti idaṃ tassevānantarasuttaṃ ābhataṃ.

Imasmiṃ pana ābhate taṃ āhaṃsu "nibbānaṃ nāma dhammāyatanapariyāpanno dhammo, arahattaṃ cattāro khandhā. Nibbānaṃ sacchikatvā viharanto dhammasenāpati nibbānaṃ pucchitopi arahattaṃ pucchitopi kilesakkhayameva āha. Kiṃ pana nibbānañca arahattañca ekaṃ, udāhu nānan"ti. Ekaṃ vā hotu nānaṃ vā, ko ettha tayā atibahuṃ cuṇṇīkaraṇaṃ karontena attho. Na tvaṃ ekaṃ nānaṃ jānāsīti. Nanu ñāte sādhu hotīti evaṃ punappunaṃ pucchito vañacetuṃ asakkonto āha "rāgādīnaṃ

เล่มที่ ๓๕ วิภังค์๘๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “อภิธรรมภาชนีย์”