[922] Tamaniddese vicikicchāsīsena avijjā kathitā. "tamandhakāro sammoho, avijjogho mahabbhayo"ti vacanato hi avijjā tamo nāma. Tiṇṇaṃ pana addhānaṃ vasena desanāsukhatāya vicikicchāsīsena desanā katā. Tattha "kinnu kho ahaṃ atīte khattiyo ahosiṃ, udāhu brāhamṇo, vesso, suddo, kāḷo, odāto, rasso, dīgho"ti kaṅkhanto atītaṃ addhānaṃ ārabbha kaṅkhati nāma. "kinnu kho ahaṃ anāgate khattiyo bhavissāmi, udāhu brāhamṇo, vesso .pe. Dīgho"ti kaṅkhanto anāgataṃ addhānaṃ ārabbha kaṅkhati nāma. "kinnu kho ahaṃ etarahi khattiyo, udāhu brāhmaṇo, vesso, suddo, kiṃ vā ahaṃ rūpaṃ, udāhu vedanā, saññā, saṅkhārā, viññāṇan"ti kaṅkhanto paccuppannaṃ addhānaṃ ārabbha kaṅkhati nāma.
Tattha kiñcāpi khattiyo vā attano khattiyabhāvaṃ .pe. Suddo vā suddabhāvaṃ ajānanako nāma natthi, jīvaladdhiko pana sabbo khattiyajīvādīnaṃ vaṇṇādibhedaṃ sutvā "kīdiso nu kho amhākaṃ abbhantare jīvo, kinnu kho nīlako, udāhu pītako, lohitako, odāto, caturaṃso, chaḷaṃso, aṭṭhaṃso"ti kaṅkhanto evaṃ kaṅkhati nāma.
[923] Titthāyatanānīti titthabhūtāni āyatanāni, titthiyānaṃ vā āyatanāni. Tattha titthaṃ nāma dvāsaṭṭhī diṭṭhiyo. Titthiyā nāma yesaṃ tā diṭṭhiyo ruccanti khamanti. Āyatanaṭṭho heṭṭhā vuttoyeva. Tattha yasmā sabbepi diṭṭhigatikā sañjāyamānā imesuyeva tīsu ṭhānesu sañjāyanti, samosaramānāpi etesuyeva samosaranti sannipatanti, diṭṭhigatikabhāve ca nesaṃ etāniyeva kāraṇāni, tasmā titthāni ca tāni sañjātānītiādinā atthena āyatanāni cāti titthāyatanāni. Tenevatthena titthiyānaṃ āyatanānītipi titthāyatanāni. Purisapuggaloti satto. Kāmañca purisotipi puggalotipi vutte sattoyeva vutto hoti, ayaṃ pana sammatikathā nāma yo yathā jānāti, tassa tathā vuccati. Paṭisaṃvedetīti attano santāne uppannaṃ jānāti, paṭisaṃviditaṃ karoti anubhavati vā. Pubbe katahetūti pubbe katakāraṇā, pubbe katakammapaccayeneva paṭisaṃvedetīti attho. Ayaṃ nigaṇṭhasamayo. Evaṃvādino pana te kammavedanañca kiriyāvedanañca paṭikkhipitvā ekaṃ vipākavedanameva sampaṭicchanti. Pittasamuṭṭhānādīsu ca aṭṭhasu ābādhesu satta paṭikkhipitvā aṭṭhamaṃyeva sampaṭicchanti. Diṭṭhadhammavedanīyādīsu ca tīsu kammesu dve paṭikkhipitvā ekaṃ aparāpariyavedanīyameva sampaṭicchanti. Kusalākusalavipākakiriyāsaṅkhātāsu ca catūsu cetanāsu vipākacetanaṃyeva sampaṭicchanti.