Idāni tameva paṭhavīdhātuṃ vatthuvasena dassetuṃ seyyathīdaṃ kesā lomātiādi vuttaṃ. Tattha seyyathīdanti nipāto. Tassattho:- yā sā ajjhattikā paṭhavīdhātu, sā katamā. Yaṃ vā ajjhattaṃ paccattaṃ kakkhaḷaṃ nāma, taṃ katamanti. Kesā lomātiādi tassā ajjhattikāya paṭhavīdhātuyā vatthuvasena pabhedadassanaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti:- kesā Nāma ajjhattā upādinnā sarīraṭṭhakā kakkhaḷattalakkhaṇā imasmiṃ sarīre pāṭiyekko koṭṭhāso. Lomā nāma .pe. Karīsaṃ nāma. Idha pana avuttampi paṭisambhidāmagge pāliāruḷhaṃ matthaluṅgaṃ āharitvā matthaluṅgaṃ nāma ajjhattaṃ upādinnaṃ sarīraṭṭhakaṃ kakkhaḷattalakkhaṇaṃ imasmiṃ sarīre pāṭiyekko koṭṭhāso. Parato āpodhātuādiniddese pittādīsupi eseva nayo.

Iminā kiṃ dassitaṃ hoti? dhātumanasikāro. Imasmiṃ pana dhātumanasikāre kammaṃ Katvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā uttamatthaṃ arahattaṃ pāpuṇitukāmena kiṃ kattabbaṃ? Catupārisuddhisīlaṃ sodhetabbaṃ. Sīlavato hi kammaṭṭhānabhāvanā ijjhati. Tassa sodhanavidhānaṃ visuddhimagge vuttanayeneva veditabbaṃ. Visuddhasīlena pana sīle patiṭṭhāya dasa pubbapalibodhā chinditabbā. Tesampi chindanavidhānaṃ visuddhimagge vuttanayeneva veditabbaṃ. Chinnapalibodhena dhātumanasikārakammaṭṭhānaṃ uggaṇhitabbaṃ. Ācariyenāpi dhātumanasikārakammaṭṭhānaṃ uggaṇhāpentena sattavidhaṃ uggahakosallaṃ dasavidhañca manasikārakosallaṃ ācikkhitabbaṃ. Antevāsikenāpi ācariyassa santike bahū vāre sajjhāyaṃ katvā nijjaṭaṃ paguṇaṃ kammaṭṭhānaṃ kātabbaṃ. Vuttaṃ hetaṃ aṭṭhakathāyaṃ "ādikammikena bhikkhunā jarāmaraṇā muccitukāmena sattahākārehi uggahakosallaṃ icchitababaṃ, dasahākārehi manasikārakosallaṃ icchitabban"ti.

Tattha vacasā manasā vaṇṇato saṇṭhānato disato okāsato paricchedatoti imehi sattahākārehi imasmiṃ dhātumanasikārakammaṭṭhāne uggahakosallaṃ icchitabbaṃ. Anupubbato nātisīghato nātisaṇikato vikkhepapaṭibāhanato paṇṇattisamatikkamato anupubbamuñcanato sallakkhaṇato tayo ca suttantāti imehi dasahākārehi manasikārakosallaṃ icchitabbaṃ. Tadubhayampi parato satipaṭṭhānavibhaṅge āvībhavissati.

เล่มที่ ๓๕ วิภังค์๙๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “ธาตุ ๖ นัยที่ ๑”