พระองค์ตรัสถามว่า "สารีบุตร เราเรียกว่าโสดาบัน สารีบุตร โสดาบันนั้นเป็นไฉน?

พระสารีบุตรกราบทูลว่า "ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ บุคคลใดประกอบด้วยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นอริยะนี้ บุคคลนี้นั้นชื่อว่าพระโสดาบัน แม้ในขณะแห่งมรรคอย่างนี้ว่า ท่านผู้มีอายุ มีชื่ออย่างนี้ หรือมีโคตรอย่างนี้ ก็ชื่อของผลอันมรรคให้แล้ว เพราะเหตุนั้น พระโสดาบัน พระองค์จึงทรงประสงค์เอาในขณะแห่งผล.

บทว่า "อวินิปาตธมฺโม" ได้แก่ ภาวะคือการไม่ไปสู่อบาย กล่าวคือวินิปาตด้วยสามารถแห่งอันเกิดขึ้น. บทว่า "นิยโต" ได้แก่ ชื่อว่านิยตะ คือเที่ยงด้วยนิยามแห่งมรรค. บทว่า "สมฺโพธิปรายโน" ได้แก่ ความเป็นผู้มีการตรัสรู้อันจะเป็นไปในภายหน้า. แท้จริง พระโสดาบันนั้นย่อมตรัสรู้ด้วยมรรคอันตนได้เฉพาะแล้ว เพราะฉะนั้น ท่านจึงชื่อว่าสัมโพธิปรายโน.

อีกอย่างหนึ่ง พระโสดาบันนั้นจักตรัสรู้ด้วยมรรคเบื้องบนทั้ง ๓ โดยแน่แท้ เพราะเหตุนั้น ท่านจึงชื่อว่าสัมโพธิปรายโน.

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๒๘๓

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “เอกกนิทเทส”