ข้อว่า "อยํ วุจฺจติ" ความว่า บุคคลนี้ คือผู้เห็นปานนี้ ท่านเรียกว่า อาสํโส คือผู้มีความหวัง เพราะว่าเธอนั้นหวังอยู่ คือปรารถนาอยู่ซึ่งพระอรหัต เพราะเหตุนั้น ท่านจึงเรียกว่า อาสํโส. บุคคลผู้มีความหวัง
ข้อว่า "ยา หิสฺส ปุพฺเพ อวิมุตฺตสฺส" ความว่า ความหวังในการหลุดพ้นอันใด ของพระขีณาสพผู้ยังมิได้หลุดพ้นด้วยการหลุดพ้นด้วยอรหัตมรรคในกาลก่อน ความหวังอันนั้นของท่านสงบระงับแล้ว เพราะฉะนั้น พระขีณาสพท่านจึงไม่มีความคิดอย่างนั้น. เหมือนอย่างว่า กษัตริย์ผู้อภิเษกแล้ว พอทรงสดับคำว่า "ขัตติยกุมารชื่อโน้น เขาอภิเษกในราชสมบัติแล้ว" เพราะพระราชาองค์เดียวมิได้มีการอภิเษก ๒ ครั้ง มิได้มีเศวตฉัตร ๒ ครั้ง จึงมิได้มีความดำริอย่างนี้ว่า "แม้เราก็พึงถึงการอภิเษกเหมือนขัตติยกุมารนั้นโดยแน่แท้" ฉันใด พระขีณาสพพอได้ยินว่า "พระภิกษุชื่อโน้นบรรลุพระอรหัตแล้ว" เพราะความเป็นพระอรหัต ๒ ครั้งไม่มี ท่านจึงมิได้มีความคิดอย่างนี้ว่า "แม้เราก็จะพึงบรรลุพระอรหัต เหมือนพระภิกษุนั้นโดยแน่แท้" ฉันนั้นนั่นเทียว.
ข้อว่า "อยํ วุจฺจติ" ความว่า บุคคลนี้ คือผู้เห็นปานนี้ ท่านเรียกว่า วิคตาโส คือผู้ปราศจากความหวัง เพราะท่านปราศจากความหวังในความเป็นพระอรหัต. อรรถกถาคิลานูปมบุคคลเป็นต้น
ชนเหล่านั้น ท่านเรียกว่า คิลานูปมา คือ ผู้เปรียบด้วยคนไข้ ด้วยอุปมาใดเพื่อจะแสดงอุปมานั้นก่อน ท่านจึงกล่าวคำเป็นต้นว่า "ตโย คิลานา" ดังนี้.
อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที