บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า "ตถาคโต" บัณฑิตพึงทำการวินิจฉัยว่า พระผู้มีพระภาคเจ้าที่ทรงพระนามว่า ตถาคต ด้วยเหตุ ๘ ประการคือ

(๑) ตถา อาคโตติ ตถาคโต พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาแล้วอย่างนั้น คือเสด็จมาอย่างพระพุทธเจ้า เพราะเหตุนั้น พระองค์จึงทรงพระนามว่า ตถาคต.

(๒) ตถา คโตติ ตถาคโต พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จไปอย่างนั้น เพราะเหตุนั้น พระองค์จึงทรงพระนามว่า ตถาคต.

(๓) ตถลกฺขณํ อาคโตติ ตถาคโต พระผู้มีพระภาคเจ้าเสด็จมาสู่ลักษณะอย่างนั้น พระองค์จึงทรงพระนามว่า ตถาคต.

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๔๕๐

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “จตุกกนิทเทส”