ผู้ใดเห็นก็ดี ฟังก็ดีซึ่งชนผู้พร้อมเพรียงกันแล้ว ย่อมเพลิดเพลิน เพราะเหตุนั้น ผู้นั้นจึงชื่อว่า สมคฺคนนฺที แปลว่า ผู้เพลิดเพลินในชนผู้พร้อมเพรียงกัน.

ข้อว่า "สมคฺคกรณี วาจํ ภาสิตา" ความว่า วาจาใดย่อมกระทำสัตว์ทั้งหลายให้เป็นผู้พร้อมเพรียงกันเท่านั้น เขาย่อมกล่าววาจานั้น อันแสดงถึงคุณแห่งความสามัคคีนั่นแหละไม่กล่าววาจานอกจากนี้.

ผู้ใดย่อมกล่าวในกาลอันสมควร เหตุนั้น ผู้นั้นจึงชื่อว่า กาลวาที แปลว่า ผู้มีปกติกล่าวในกาล. อธิบายว่า เขากำหนดกาลอันสมควรแก่คำอันตนพึงกล่าวแล้วจึงกล่าว.

ผู้ใดย่อมกล่าวคำอันเป็นจริง คือคำอันเป็นสภาวะเท่านั้น เหตุนั้น ผู้นั้นชื่อว่า ภูตวาที แปลว่า ผู้มีปกติกล่าวคำอันเป็นจริง.

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๔๖๕

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “จตุกกนิทเทส”