บัณฑิตพึงทราบวินิจฉัยในคำว่า "อุกฺโกฏนํ" เป็นต้น.

การกระทำสิ่งของๆ เจ้าของทั้งหลายมิให้เป็นเจ้าของ แล้วก็ถือเอาสินบน ชื่อว่า อุกฺโกฏนํ แปลว่า การคดโกง. การหลอกลวงผู้อื่นด้วยอุบายนั้นๆ ชื่อว่า วญฺจนํ แปลว่า การหลอกลวง.

ในเรื่องเหล่านั้น มีเรื่องหนึ่งเป็นอุทาหรณ์ดังต่อไปนี้.

ได้ยินว่า นายพรานเนื้อคนหนึ่งจับได้เนื้อและลูกเนื้อเดินทางมา นักเลงการพนันคนหนึ่งพูดกับนายพรานนั้นว่า แน่ะท่านผู้เจริญ เนื้อกับลูกเนื้อ ราคาเท่าไร? เมื่อนายพรานตอบว่า เนื้อราคา ๒ กหาปาณะ ลูกเนื้อ ๑ กหาปณะ ดังนี้แล้วนายนักเลงการพนันก็ให้เงินหนึ่งกหาปณะแล้วก็จับเอาลูกเนื้อไป ครั้นไปได้หน่อยหนึ่งแล้วก็กลับมา พูดว่า ท่านผู้เจริญ เราไม่ต้องการลูกเนื้อ ท่านจงให้เนื้อแก่ข้าพเจ้า. นายพรานพูดว่า ถ้าอย่างนั้นจงให้ข้าพเจ้า ๒ กหาปณะ. นายนักเลงการพนันนั้นพูดว่า ผู้เจริญ ข้าพเจ้าให้หนึ่งกหาปณะก่อนแล้วมิใช่หรือ? เมื่อนายพรานตอบว่า ถูกแล้ว ท่านให้ข้าพเจ้าหนึ่งกหาปณะ. นายนักเลงจึงพูดว่า ท่านจงจับเอาลูกเนื้อแม้นี้ ก็ครั้น เมื่อความเป็นอย่างนั้น กหาปณะนั้นด้วย ลูกเนื้อมีราคาหนึ่งกหาปณะนี้ด้วย ก็รวมเป็น ๒ กหาปณะ. นายพรานนั้นพิจารณาดูว่า นายนักการพนันนี้ย่อมกล่าวถึงเหตุควร แล้วจึงรับเอาลูกเนื้อ และได้ให้เนื้อแก่นายนักเลงการพนันไป นี้ก็เรียกว่า วญฺจนํ๑- การหลอกลวง. ____________________________ ๑- ในที่อื่นท่านเรียกว่า อุปายกถา อทินนาทาน