@๒-๒ ฉ.ม. อิเม ปาฐา น ทิสฺสนฺติ ๓ ฉ.ม. หิ-สทฺโท น ทิสฺสติ

โก ปน เตสํ เอตํ ปเภทํ นิยเมตีติ? เกจิ ตาว เถรา "ปุพฺพเหตุ นิยเมตี"ติ วทนฺติ. เกจิ "ปฐมมคฺโค ", เกจิ "อุปริ ตโย มคฺคา ", เกจิ "ติณฺณํ มคฺคานํ วิปสฺสนา"ติ. ตตฺถ "ปุพฺพเหตุ นิยเมตี"ติ วาเท "ปฐมมคฺคสฺส อุปนิสฺสโย กโต นาม โหติ. อุปริ ตโย มคฺคา นิรูปนิสฺสยา อุปฺปนฺนา"ติ วจนํ อาปชฺชติ. "ปฐมมคฺโค นิยเมตี"ติ วาเท อุปริ ติณฺณํ มคฺคานํ นิรตฺถกตา อาปชฺชติ. "อุปริ ตโย มคฺคา นิยเมนฺตี"ติ วาเท "ปฐมมคฺเค อนุปฺปนฺเนเยว อุปริ ตโย มคฺคา อุปฺปนฺนา"ติ อาปชฺชติ. "ติณฺณํ มคฺคานํ วิปสฺสนา นิยเมตี"ติ วาโท ปน ยุชฺชติ. สเจ หิ อุปริ ติณฺณํ มคฺคานํ วิปสฺสนา พลวตี โหติ, เอกพีชี นาม โหติ, ตโต มนฺทตราย โกลํโกโล, ตโต มนฺทตราย สตฺตกฺขตฺตุปรโมติ.

เอกจฺโจ หิ โสตาปนฺโน วฏฺฏชฺฌาสโย โหติ วฏฺฏาภิรโต, ปุนปฺปุนํ วฏฺฏสฺมึเยว วิจรติ สนฺทิสฺสติ, อนาถปิณฺฑิกเสฏฺฐี วิสาขา อุปาสิกา จูฬรถมหารถเทวปุตฺตา อเนกวณฺโณ เทวปุตฺโต สกฺโก เทวราชา นาคทตฺโต เทวปุตฺโตติ อิเม หิ เอตฺตกา ชนา วฏฺฏชฺฌาสยา วฏฺฏาภิรตา อาทิโต ปฏฺฐาย ๑- ฉสุ เทวโลเกสุ นิพฺพตฺตา เทเวสุเยว โสเธตฺวา ๑- อกนิฏฺเฐ ฐตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ, อิเม อิธ น คหิตา. น เกวลญฺจิเม, โยปิ มนุสฺเสสุเยว สตฺตกฺขตฺตุํ สํสริตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณาติ, โยปิ เทวโลเก นิพฺพตฺโต เทเวสุเยว สตฺตกฺขตฺตุํ อปราปรํ สํสริตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณาติ, อิเมปิ อิธ น คหิตา. มิสฺสกภววเสเนว ปเนตฺถ สตฺตกฺขตฺตุปรมโกลํโกลา มานุสฺสกภวนิพฺพตฺตโกเยว จ เอกพีชี คหิโตติ เวทิตพฺโพ. ตตฺถ เอเกโก ทุกฺขาปฏิปทาทิวเสน จตุพฺพิธภาวํ อาปชฺชติ. สทฺธาธุเรเนว จตฺตาโร สตฺตกฺขตฺตุปรมา, จตฺตาโร โกลํโกลา, จตฺตาโร เอกพีชิโนติ ทฺวาทส โหนฺติ. สเจ ปญฺญาย สกฺกา

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๑๓๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “เอกกนิทเทส”