[๑๐๑] อรุกูปมจิตฺตาทีสุ อภิสชฺชตีติ ลคฺคติ. กุปฺปตีติ โกธวเสน ๒- กุปฺปติ. พฺยาปชฺชตีติ ปกติภาวํ ชหติ, ปูติโก โหติ. ปติตฺถียตีติ ถีนภาวํ ถทฺธภาวญฺจ อาปชฺชติ. โกปนฺติ ทุพฺพลโกปํ. โทสนฺติ ทูสนวเสน ตโต พลวตรํ. อปฺปจฺจยนฺติ อตุฏฺฐาการํ โทมนสฺสํ. ทุฏฺฐารุโกติ ปุราณวโณ. กฏฺเฐนาติ ทณฺฑกโกฏิยา. กฐลายาติ กปาเลน. อาสวํ เทตีติ อปราปรํ สวติ. ปุราณวโณ หิ อตฺตโน ธมฺมตายเอว ปุพฺพํ โลหิตํ ยูสนฺติ อิมานิ ตีณิ สวติ. ฆฏฺฏิโต ปน ตานิ อธิกตรํ สวติ. เอวเมว โขติ เอตฺถ อิทํ โอปมฺมสํสนฺทนํ:- ทุฏฺฐารุโก วิย หิ โกธโน ปุคฺคโล, ตสฺส อตฺตโน ธมฺมตาย สวนํ วิย โกธนสฺสาปิ อตฺตโน ธมฺมตาย อุทฺธุมาตกสฺส วิย จณฺฑิกตสฺส จรณํ, กฏฺเฐน วา กฐลาย วา ฆฏฺฏนํ วิย อปฺปมตฺตกมฺปิ วจนํ, ภิยฺโยโส มตฺตาย สวนํ วิย "มาทิสํ นาม เอส เอวํ วทสี"ติ ภิยฺโยโส มตฺตาย อุทฺธุมายนภาโว ทฏฺฐพฺโพ. อยํ วุจฺจตีติ อยํ เอวรูโป ปุคฺคโล อรุกูปมจิตฺโตติ วุจฺจติ, ปุราณวณสทิสจิตฺโตติ อตฺโถ.

[๑๐๒] รตฺตนฺธการติมิสายาติ รตฺตึ จกฺขุวิญฺญาณุปฺปตฺตินิวารเณน อนฺธภาว- กรเณ พหลตเม. วิชฺชนฺตริกายาติ วิชฺชปฺปวตฺติกฺขเณ. ๓- อิธาปิ อิทํ โอปมฺมสํสนฺทนํ:- จกฺขุมา ปุริโส วิย หิ โยคาวจโร ทฏฺฐพฺโพ, อนฺธการํ วิย โสตาปตฺติมคฺควชฺฌา กิเลสา, วิชฺชุสญฺจรณํ วิย โสตาปตฺติมคฺคญาณสฺส