[๑๐๙] อุกฺกุชฺโชติ อุปริมุโข ฐปิโต. สณฺฐาตีติ ปติฏฺฐหติ. เอวเมว โขติ เอตฺถ อุปริมุโข ฐปิโต กุมฺโภ วิย ปุถุปญฺโญ ปุคฺคโล ทฏฺฐพฺโพ, อุทกสฺส อาสิตฺตกาโล วิย เทสนาย ลทฺธกาโล, อุทกสฺส สณฺฐานกาโล วิย ตตฺถ นิสินฺนสฺส อุคฺคหณกาโล, โน วิวฏฺฏนกาโล วิย อุฏฺฐาย คจฺฉนฺตสฺส สลฺลกฺขณกาโล เวทิตพฺโพ. อยํ วุจฺจตีติ อยํ เอวรูโป ปุคฺคโล ปุถุปญฺโญติ วุจฺจติ, วิตฺถาริกปญฺโญติ อตฺโถ.

[๑๑๐] อวีตราคาทีสุ ยถา โสตาปนฺนสกทาคามิโน, เอวํ ปุถุชฺชโนปิ ปญฺจสุ กามคุเณสุ ตีสุ จ ภเวสุ อวีตราโค. อทพฺพตาย ปน น คหิโต. ยถา หิ เฉโก วฑฺฒกี ทพฺพสมฺภารตฺถํ วนํ ปวิฏฺโฐ น อาทิโต ปฏฺฐาย สมฺปตฺต- สมฺปตฺตรุกฺเข ฉินฺทติ. เย ปนสฺส ทพฺพสมฺภารูปคา โหนฺติ, เตเยว ฉินฺทติ, เอวมิธาปิ ภควตา ทพฺพชาติกา อริยสาวกาว ๑- คหิตา. ปุถุชฺชโน ปน อทพฺพตาย น คหิโตติ เวทิตพฺโพ. กาเมสุ วีตราโคติ ปญฺจสุ กามคุเณสุ วีตราโค. ภเวสุ อวีตราโคติ รูปารูปภเวสุ อวีตราโค.

[๑๑๓] ปาสาณเลขูปมาทีสุ อนุเสตีติ อปฺปหีนตาย อนุเสติ. น ขิปฺปํ ลุชฺชตีติ น อนฺตรา นสฺสติ, กปฺปุฏฺฐาเนเนว นสฺสติ. เอวเมวาติ เอวํ ตสฺสาปิ ปุคฺคลสฺส โกโธ น อนฺตรา ปุนทิวเส วา อปรทิวเส วา นิพฺพายติ, ๒- อทฺธนิโย ปน โหติ, มรเณเนว นิพฺพายตีติ อตฺโถ. อยํ วุจฺจตีติ อยํ เอวรูโป ปุคฺคโล ปาสาณเลขา วิย กุชฺฌนภาเวน จิรฏฺฐิติกโต ปาสาณเลขูปโมติ วุจฺจติ.

[๑๑๔] โส จ ขฺวสฺส โกโธติ โส อปฺปมตฺตเกปิ การเณ สหสา กุทฺธสฺส โกโธ. น จิรนฺติ อจิรํ อปฺปหีนตาย อนุเสติ. ๓- ยถา ปน ปฐวิยํ อากฑฺฒิตฺวา กตเลขา วาตาทีหิ ขิปฺปํ นสฺสติ, เอวเมวสฺส ๔- สหสา อุปฺปนฺโนปิ โกโธ ขิปฺปเมว นิพฺพายตีติ อตฺโถ. อยํ วุจฺจตีติ อยํ เอวรูโป ปุคฺคโล ปฐวิยํ เลขา วิย กุชฺฌนภาเวน อจิรฏฺฐิติกโต ปฐวีเลขูปโมติ วุจฺจติ.

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๑๖๖

ที่มาและฉบับอื่นของ “ติกนิทเทส”