[๑๖๔] อนนุวิจฺจ อปริโยคาเหตฺวา อวณฺณารหสฺส วณฺณํ ภาสิตา โหตีติอาทีสุ อนนุวิจฺจาติ อตุลยิตฺวา อปริคฺคณฺหิตฺวา. อปริโยคาเหตฺวาติ ปญฺญาย คุเณ อโนคาเหตฺวา.

[๑๖๖] ภูตํ ตจฺฉนฺติ วิชฺชมานโต ภูตํ, อวิปรีตโต ตจฺฉํ. กาเลนาติ ยุตฺตปยุตฺตกาเลน. ตตฺร กาลญฺญู โหตีติ ยมิทํ กาเลนาติ วุตฺตํ, ตตฺร โย

[๑๖๗] อุฏฺฐานผลูปชีวีติอาทีสุ โย อุฏฺฐานวิริเยเนว ทิวสํ วีตินาเมตฺวา ตสฺส นิสฺสนฺทผลมตฺตํ กิญฺจิเทว ลภิตฺวา ชีวิตํ กปฺเปติ, ตมฺปน อุฏฺฐานํ อาคมฺม กิญฺจิ ปุญฺญผลํ น ปฏิลภติ, ตํ สนฺธาย ยสฺส ปุคฺคลสฺส อุฏฺฐหโตติอาทิ วุตฺตํ. ตตฺถุปริ ๒- เทวาติ ตโต อุปริ พฺรหฺมกายิกาทโย เทวา. เตสญฺหิ อุฏฺฐานวิริเยน กิจฺจํ นาม นตฺถิ, ปุญฺญผลเมว อุปชีวนฺติ. ปุญฺญวโต จาติ อิทํ ปุญฺญวนฺเต ขตฺติยพฺราหฺมณมหาสาลาทโย ๓- เจว ภุมฺมเทเว อาทึ กตฺวา นิมฺมานรติปริโยสาเน เทเว จ สนฺธาย วุตฺตํ. สพฺเพปิ เหเต วายามผลญฺเจว ปุญฺญผลญฺจ อนุภวนฺติ. เนรยิกา ปน เนว อุฏฺฐาเนน อาชีวํ อุปฺปาเทตุํ สกฺโกนฺติ, นาปิ เตสํ ปุญฺญผเลน โกจิ อาชีโว อุปฺปชฺชติ.

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๑๘๗

ที่มาและฉบับอื่นของ “จตุกกนิทเทส”