[๒] อิทานิ ยาสํ ปญฺญตฺตีนํ อุทฺเทสวาเร สงฺเขปโต สรูปทสฺสนํ กตํ, สงฺเขปโตเยว ตาว ตาสํ วตฺถุํ วิภชิตฺวา ทสฺสนวเสน ตา ทสฺเสตุํ กิตฺตาวตาติ- อาทิมาห. ตตฺถ ปุจฺฉาย ตาว เอวมตฺโถ เวทิตพฺโพ:- ยา อยํ ขนฺธานํ ขนฺธาติ ปญฺญาปนา ทสฺสนา ฐปนา, สา กิตฺตเกน โหตีติ กเถตุกมฺยตาปุจฺฉา. ปรโต กิตฺตาวตา อายตนานนฺติอาทีสุปิ เอเสว นโย. วิสฺสชฺชเนปิ เอวมตฺโถ เวทิตพฺโพ:- ยตฺตเกน ปญฺญาปเนน สงฺเขปโต ปญฺจกฺขนฺธาติ วา ปเภทโต รูปกฺขนฺโธ ฯเปฯ วิญฺญาณกฺขนฺโธติ วา ตตฺราปิ รูปกฺขนฺโธ กามาวจโร, เสสา จตุภูมิกาติ วา เอวรูปํ ปญฺญาปนํ โหติ, เอตฺตเกน ขนฺธานํ ขนฺธาติ ปญฺญตฺติ โหติ.

[๓] ตถา ยตฺตเกน ปญฺญาปเนน สงฺเขปโต ทฺวาทสายตนานีติ วา ปเภทโต จกฺขฺวายตนํ ฯเปฯ ธมฺมายตนนฺติ วา ตตฺราปิ ทสายตนา กามาวจรา, ทฺวายตนา จตุภูมิกาติ วา เอวรูปํ ปญฺญาปนํ โหติ, เอตฺตเกน อายตนานํ อายตนานีติ ปญฺญตฺติ โหติ.

[๔] ยตฺตเกน ปญฺญาปเนน สงฺเขปโต อฏฺฐารส ธาตุโยติ วา ปเภทโต จกฺขุธาตุ ฯเปฯ มโนวิญฺญาณธาตูติ วา ตตฺราปิ โสฬส ธาตุโย กามาวจรา, เทฺว ธาตุโย จตุภูมิกาติ วา เอวรูปํ ปญฺญาปนํ โหติ, เอตฺตเกน ธาตูนํ ธาตูติ ปญฺญตฺติ โหติ.

[๕] ยตฺตเกน ปญฺญาปเนน สงฺเขปโต จตฺตาริ สจฺจานีติ วา ปเภทโต ทุกฺขสจฺจํ ฯเปฯ นิโรธสจฺจนฺติ วา ตตฺราปิ เทฺว สจฺจา โลกิยา, เทฺว สจฺจา โลกุตฺตราติ วา เอวรูปํ ปญฺญาปนํ โหติ, เอตฺตเกน สจฺจานํ สจฺจานีติ ปญฺญตฺติ โหติ.

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๖๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “บัญญัติ ๖”