"อตฺถิ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน"ติอาทีสุปิ ยถา รูปาทโย ธมฺมา ปจฺจตฺตลกฺขณสามญฺญลกฺขณวเสน อตฺถิ, น เอวํ ปุคฺคโล. รูปาทีสุ ปน สติ เอวํนาโม เอวํโคตฺโตติ โวหาโรติ. ๒- อิติ อิมินา โลกโวหาเรน โลกสมฺมติยา โลกนิรุตฺติยา อตฺถิ ปุคฺคโลติ อยเมตฺถ อตฺโถ. วุตฺตมฺปิ เจตํ ภควตา "อิมา โข จิตฺต โลกสมญฺญา โลกนิรุตฺติโย โลกโวหารา โลกปญฺญตฺติโย"ติ. ๓- รูปาทิธมฺมา ปน วินาปิ โลกสมฺมตึ ปจฺจตฺตสามญฺญลกฺขณวเสน ปญฺญาปนโต อตฺถีติ อยเมตฺถ อตฺโถ.

พุทฺธานํ ปน เทฺว กถา สมฺมติกถา จ ปรมตฺถกถา จ. ตตฺถ สตฺโต ปุคฺคโล เทโว พฺรหฺมาติอาทิกา สมฺมติกถา นาม. อนิจฺจํ ทุกฺขํ อนตฺตา ขนฺธา ธาตุโย อายตนานิ สติปฏฺฐานา สมฺมปฺปธานาติอาทิกา ปรมตฺถกถา นาม.

ตตฺถ โย สมฺมติยา เทสนาย สตฺโตติ วา ฯเปฯ พฺรหฺมาติ วาติ วุตฺเต ชานิตุํ ปฏิวิชฺฌิตุํ นิยฺยาตุํ อรหตฺตชยคฺคาหํ คเหตุํ สกฺโกติ, ตสฺส ภควา อาทิโตว สตฺโตติ วา ปุคฺคโลติ วา โปโสติ วา เทโวติ วา พฺรหฺมาติ วา กเถติ. โย ปรมตฺถเทสนาย อนิจฺจนฺติ วา ทุกฺขนฺติ วาติอาทีสุ อญฺญตรํ สุตฺวาว ชานิตุํ ปฏิวิชฺฌิตุํ นิยฺยาตุํ อรหตฺตชยคฺคาหํ คเหตุํ สกฺโกติ, ตสฺส อนิจฺจนฺติอาทีสุ อญฺญตรํ กเถติ. ตถา สมฺมติกถาย พุชฺฌนกสตฺตสฺส น ปฐมํ ปรมตฺถกถํ กเถติ, สมฺมติกถาย ปน โพเธตฺวา ปจฺฉา ปรมตฺถกถํ กเถติ. ปรมตฺถกถาย พุชฺฌนกสตฺตสฺสาปิ น ปฐมํ สมฺมติกถํ กเถติ, ปรมตฺถกถาย

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๗๗

ที่มาและฉบับอื่นของ “จตุกกมาติกา”