[๒๘๓-๒๘๔] อิทานิ อตีตํ อตฺถีติ กาลสํสนฺทนํ โหติ. ตตฺถ อตีตํ อตฺถีติ- อาทิกํ สุทฺธิกสํสนฺทนํ. อตีตํ รูปํ อตฺถีติอาทิกํ ขนฺธาทิวเสน กาลสํสนฺทนํ.
[๒๘๕] ปจฺจุปฺปนฺนํ รูปํ อปฺปิยํ กริตฺวาติ อตีตานาคตํ ปหาย ปจฺจุปฺปนฺน- รูปเมว อปฺปิยํ อวิภชิตพฺพํ กริตฺวา. รูปภาวํ ชหตีติ ปเญฺห นิรุทฺธสฺสาปิ รูปสฺส รูปกฺขนฺธสงฺคหิตตฺตา ปฏิกฺขิปติ. รูปภาวํ น ชหตีติ ปฏิโลมปเญฺหปิ รูปกฺขนฺเธน สงฺคหิตตฺตาว ปฏิชานาติ. โอทาตํ วตฺถํ อปฺปิยํ กริตฺวาติ เอตฺถ กิญฺจาปิ น สพฺพํ วตฺถํ โอทาตํ, อิมินา ปน วตฺถนฺติ อวตฺวา "โอทาตํ วตฺถํ อปฺปิยํ กริตฺวา"ติ วุตฺเต สกวาทินา เอกตฺถตา อนุญฺญาตา. โอทาตภาวํ ชหตีติ ปเญฺห วณฺณวิคมํ สนฺธาย ปฏิญฺญา สกวาทิสฺส, วตฺถภาวํ ชหตีติ เอตฺถ ปน ปญฺญตฺติยา อวิคตตฺตา ปฏิกฺเขโป ตสฺเสว. ปฏิโลเมปิ เอเสว นโย.
[๒๘๖] อตีตํ อตีตภาวํ น ชหตีติ ปุฏฺโฐ ปน ๑- "ยทิ ชเหยฺย, อนาคตํ วา ปจฺจุปฺปนฺนํ วา สิยา"ติ มญฺญมาโน ปฏิชานาติ. อนาคตํ อนาคตภาวํ น ชหตีติ ปุฏฺโฐ ปน "ยทิ ชเหยฺย, ๒- อนาคตเมว, ๓- ปุจฺจุปฺปนฺนภาวํ น ปาปุเณยฺยา"ติ มญฺญมาโน ปฏิกฺขิปติ. ปจฺจุปฺปนฺนปเญฺหปิ อตีตภาวํ อนาปชฺชนโทโส สิยาติ ปฏิกฺขิปติ. อนุโลมปเญฺหสุปิ อิมินาว นเยน อตฺโถ เวทิตพฺโพ.