ปัญจกนิทเทส
5. Pañcakaniddesavaṇṇanā
[191] Pañcake tatrāti tesu "ārabhati ca vippaṭisārī ca hotī"tiādinā nayena heṭṭhā uddiṭṭhapuggalesu. Yvāyanti yo ayaṃ. Ārabhatīti ettha ārambhasaddo kammakiriyāhiṃsanaviriyakopanāpattivītikkamesu vattati. Tathā hesa "yaṅkiñci dukkhaṃ sambhoti, sabbaṃ ārambhapaccayā"ti kamme āgato, "mahāyaññā mahārambhā, na te honti mahapphalā"ti kiriyāyaṃ. "samaṇaṃ gotamaṃ uddissa pāṇaṃ ārabhantī"ti hiṃsane, "ārabbhatha nikkamatha, yuñjatha buddhasāsane"ti viriye, "bījagāmabhūtagāmasamārambhā paṭivirato hotī"ti vikopane, "ārabhati ca vippaṭisārī ca hotī"ti ayampana āpattivītikkame āgato, tasmā āpattivītikkama- vasena ārabhati ceva tappaccayā vippaṭisārī ca hotīti ayamettha attho.
9- Cetovimuttinti phalasamādhiṃ. Paññāvimuttinti phalañāṇaṃ. Yathābhūtaṃ nappajānātīti anadhigatattā yathāsabhāvato nappajānāti. Yatthassāti yasmiṃ assa, yaṃ ṭhānaṃ patvā etassa puggalassa uppannā pāpakā akusalā dhammā aparisesā nirujjhantīti attho. Kimpana patvā te nirujjhantīti. Arahattamaggaṃ. Phalappattassa pana niruddhā nāma honti. Evaṃ santepi idha maggakiccavasena phalameva vuttanti veditabbaṃ. Ārambhajāti āpattivītikkamasambhavā. Vippaṭisārajāti vippaṭisārato jātā. Pavaḍḍhantīti punappunaṃ uppajjanena vaḍḍhanti. Sādhūti āyācanasādhu. Idaṃ vuttaṃ hoti:- yāva aparaddhañca vata āyasmatā, evaṃ santepi mayaṃ āyasmantaṃ yācāma "desetabbayuttakassa desanāya, vuṭṭhātabbayuttakassa vuṭṭhānena āvikātabba- yuttakassa āvikiriyāya, ārambhaje āsave pahāya, suddhante ṭhitabhāvapaccavekkhaṇena vippaṭisāraje āsave paṭivinodetvā nīharitvā vipassanācittañceva vipassanāpaññañca