[164] Ananuvicca apariyogāhetvā avaṇṇārahassa vaṇṇaṃ bhāsitā hotītiādīsu ananuviccāti atulayitvā apariggaṇhitvā. Apariyogāhetvāti paññāya guṇe anogāhetvā.

[166] Bhūtaṃ tacchanti vijjamānato bhūtaṃ, aviparītato tacchaṃ. Kālenāti yuttapayuttakālena. Tatra kālaññū hotīti yamidaṃ kālenāti vuttaṃ, tatra yo

Upekkhako viharatīti majjhattabhūtāya upekkhāya ṭhito hutvā viharati. Sesaṃ sabbattha uttānatthameva.

[167] Uṭṭhānaphalūpajīvītiādīsu yo uṭṭhānaviriyeneva divasaṃ vītināmetvā tassa nissandaphalamattaṃ kiñcideva labhitvā jīvitaṃ kappeti, tampana uṭṭhānaṃ āgamma kiñci puññaphalaṃ na paṭilabhati, taṃ sandhāya yassa puggalassa uṭṭhahatotiādi vuttaṃ. Tatthupari devāti tato upari brahmakāyikādayo devā. Tesañhi uṭṭhānaviriyena kiccaṃ nāma natthi, puññaphalameva upajīvanti. Puññavato cāti idaṃ puññavante khattiyabrāhmaṇamahāsālādayo ceva bhummadeve ādiṃ katvā nimmānaratipariyosāne deve ca sandhāya vuttaṃ. Sabbepi hete vāyāmaphalañceva puññaphalañca anubhavanti. Nerayikā pana neva uṭṭhānena ājīvaṃ uppādetuṃ sakkonti, nāpi tesaṃ puññaphalena koci ājīvo uppajjati.

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๑๘๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “จตุกกนิทเทส”