Ayampana na tādiso, jīvitahetupi musā avatvā saccena saccaṃ sandahatiyevāti saccasandho. Thetoti thiro, ṭhitakathoti attho. Eko hi puggalo haliddirāgo viya thusarāsimhi nikhātakhāṇuko viya assapiṭṭhe ṭhapitakumbhaṇḍamiva ca na ṭhitakatho hoti, eko pāsāṇalekhā viya indakhīlo viya ca ṭhitakatho hoti, asinā sīse chijjantepi dve kathā na katheti, ayaṃ vuccati theto. Paccayikoti patiyāyitabbako, saddhāyikoti attho. Ekacco hi puggalo na paccayiko hoti, "idaṃ kena vuttaṃ, asukenā"ti vutte "mā tassa vacanaṃ saddahathā"ti vattabbataṃ āpajjati. Eko paccayiko hoti, "idaṃ kena vuttaṃ, asukenā"ti vutte, "yadi tena vuttaṃ, idameva pamāṇaṃ, idāni upaparikkhitabbaṃ natthi, evameva idan"ti vattabbataṃ āpajjati, ayaṃ vuccati paccayiko. Avisaṃvādako lokassāti tāya saccavāditāya lokaṃ na visaṃvādetīti attho.

Imesaṃ bhedāyāti yesaṃ ito sutvāti vuttānaṃ santike sutaṃ, tesaṃ bhedāya. Bhinnānaṃ vā sandhātāti dvinnaṃ mittānaṃ vā samānupajjhāyakādīnaṃ vā kenacideva kāraṇena bhinnānaṃ ekamekaṃ upasaṅkamitvā "tumhākaṃ īdise kule jātānaṃ evaṃ bahussutānaṃ idaṃ na yuttan"tiādīni vatvā sandhānaṃ kattā. Anuppadātāti sandhānaṃ anuppadātā, dve jane samagge disvā "tumhākaṃ evarūpe kule jātānaṃ evarūpehi guṇehi samannāgatānaṃ anucchavikametan"tiādīni vatvā daḷhīkammaṃ kattāti attho. Samaggesu ārāmo assāti samaggārāmo, yattha samaggā natthi, tattha vasitumpi na gacchatīti attho. "samaggarāmo"tipi pāli, ayameva attho. Samaggaratoti samaggesu rato, te pahāya aññatra gantumpi na icchatīti attho. Samagge disvāpi sutvāpi nandatīti samagganandī. Samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitāti

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๑๙๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “จตุกกนิทเทส”