[192] Datvā avajānātītiādīsu eko bhikkhu mahāpuñño catupaccayalābhī hoti, so cīvarādīni labhitvā aññaṃ appapuññaṃ āpucchati. Sopi tasmiṃ punappunaṃ āpucchantepi gaṇhātiyeva. Athassa itaro thokaṃ kupito hutvā maṅkubhāvaṃ uppādetukāmo vadati "ayaṃ attano dhammatāya cīvarādīni na labhati, amhe nissāya labhatī"ti. Evaṃ puggalo datvā avajānāti nāma. Eko pana ekena saddhiṃ dve tīṇi vassāni vasanto pubbe taṃ puggalaṃ garuṃ katvā pacchā gacchante kāle cittīkāraṃ na karoti, āsanāpi na vuṭṭhāti, upaṭṭhānampi na gacchati. Evaṃ puggalo saṃvāsena avajānāti nāma.

Ādheyyamukhoti ādito dheyyamukho, paṭhamavacanasmiṃyeva ṭhapitamukhoti attho. Adhimuccitā hotīti saddhātā hoti. Tatrāyaṃ nayo:- eko puggalo sāruppaṃyeva bhikkhuṃ "asāruppo eso"ti katheti, taṃ sutvā esa niṭṭhaṃ gacchati. Puna aññena sabhāgena bhikkhunā "sāruppo ayan"ti vuttopi tassa vacanaṃ na gaṇhāti. "asukena nāma `asāruppo ayan'ti amhākaṃ kathitan"ti purimabhikkhunova kathaṃ gaṇhāti. Aparopissa dussīlaṃ "sīlavā"ti katheti, tassa vacanaṃ saddahitvā puna aññena "asāruppo esa bhikkhu, nāyaṃ tumhākaṃ santikaṃ upasaṅkamituṃ yutto"ti vuttopi tassa vacanaṃ aggahetvā purimasseva kathaṃ gaṇhāti. Aparo vaṇṇampi kathitaṃ gaṇhāti, avaṇṇampi kathitaṃ gaṇhātiyeva, ayampi ādheyyamukhoyeva nāma, ādhātabbamukho yaṃ yaṃ suṇāti, tattha tattha ṭhapitamukhoti attho.

Loloti saddhādīnaṃ ittarakālaṭṭhitikattā assaddhiyādīhi lulitabhāvena lolo. Ittarasaddhoti parittasaddho aparipuṇṇasaddho. Sesesupi eseva nayo. Ettha pana punappunaṃ bhajanavasena saddhāva bhatti. Pemaṃ saddhāpemampi gehasitapemampi vaṭṭati. Pasādo saddhāpasādova. Evaṃ puggalo lolo hotīti evaṃ ittarasaddhāditāya puggalo lolo nāma hoti, haliddirāgo viya thusarāsimhi koṭṭitakhāṇuko viya assapiṭṭhiyaṃ ṭhapitakumbhaṇḍaṃ viya ca anibandhaṭṭhāno muhuttena pasīdati, muhuttena kuppati.

Mando momūhoti aññāṇabhāvena mando, avisadatāya momūho, mahāmūḷhoti attho.

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๒๑๓

ที่มาและฉบับอื่นของ “ปัญจกนิทเทส”