@3 cha.Ma. saccikaṭṭha.... evamuparipi Paññāpanato evarūpā vijjamānena avijjamānapaññatti nāma. Itthīrūpaṃ purisa- rūpantiādīsu pana itthīpurisā avijjamānā, rūpaṃ vijjamānaṃ, tasmā itthiyā rūpaṃ itthīrūpaṃ, purisassa rūpaṃ purisarūpanti evaṃ avijjamānena vijjamānassa paññāpanato evarūpā avijjamānena vijjamānapaññatti nāma. Cakkhusamphasso sotasamphassotiādīsu cakkhusotādayopi phassopi vijjamānoyeva, tasmā cakkhumhi samphasso cakkhuto jāto samphasso cakkhussa vā phalabhūto samphasso cakkhusamphassoti evaṃ vijjamānena vijjamānassa paññāpanato evarūpā vijjamānena vijjamānapaññatti nāma. Khattiyaputto brāhmaṇaputto seṭṭhiputtotiādīsu khattiyādayopi avijjamānā puttopi, tasmā khattiyassa putto khattiyaputtoti evaṃ avijjamānena avijjamānassa paññāpanato evarūpā avijjamānena avijjamānapaññatti nāma. Tāsu imasmiṃ pakaraṇe purimā tissova paññattiyo labbhanti. "khandhapaññatti .pe. Indriyapaññattī"ti imasmiñhi ṭhāne vijjamānasseva paññāpitattā vijjamāna- paññatti labbhati, puggalapaññattīti pade avijjamānapaññatti, parato pana tevijjo chaḷabhiññotiādīsu vijjamānena avijjamānapaññatti labbhatīti.

Aṭṭhakathāmuttakena pana ācariyanayena aparāpi cha paññattiyo upādāpaññatti upanidhāpaññatti samodhānapaññatti upanikkhittapaññatti tajjāpaññatti santatipaññattīti. Tattha yo rūpavedanādīhi ekattena vā aññattena vā rūpavedanādayo viya sacchikaṭṭhaparamatthena anupalabbhasabhāvopi rūpavedanādibhede khandhe upādāya nissāya kāraṇaṃ katvā sammato satto, tāni tāni aṅgāni upādāya ratho gehaṃ muṭṭhi uddhananti ca, te teyeva rūparasādayo upādāya ghaṭapaṭā, candasuriyaparivaṭṭādayo upādāya kālo disā, taṃtaṃbhūtanimittañceva bhāvanānisaṃsañca upādāya nissāya kāraṇaṃ katvā sammataṃ tena tenākārena upaṭṭhitaṃ uggahanimittaṃ

Paññapetabbaṭṭhena cesā paññatti nāma, na paññāpanaṭṭhena. Yā panetassatthassa paññāpanā ayaṃ avijjamānapaññattiyeva.

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๖๐

ที่มาและฉบับอื่นของ “บัญญัติ ๖”