ทุกนิทเทส

[๕๘] กตโม จ ปุคฺคโล โกธโน ฯ ตตฺถ กตโม โกโธ โย โกโธ กุชฺฌนา กุชฺฌิตตฺตํ โทโส ทูสนา ทูสิตตฺตํ พฺยาปตฺติ พฺยาปชฺชนา พฺยาปชฺชิตตฺตํ วิโรโธ ปฏิวิโรโธ จณฺฑิกฺกํ อสุโรโป อนตฺตมนตา จิตฺตสฺส อยํ วุจฺจติ โกโธ ฯ ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ โกโธ อปฺปหีโน อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล โกธโน ฯ กตโม จ ปุคฺคโล อุปนาหี ฯ ตตฺถ กตโม อุปนาโห ปุพฺพกาลํ โกโธ อปรกาลํ อุปนาโห โย เอวรูโป อุปนาโห อุปนหนา อุปนาหิตตฺตํ อฏฺฐปนา ฐปนา สณฺฐปนา อนุสํสนฺทนา อนุปฺปพนฺธนา ทฬฺหีกมฺมํ โกธสฺส อยํ วุจฺจติ อุปนาโห ฯ ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ อุปนาโห อปฺปหีโน อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล อุปนาหี ฯ

[๕๙] กตโม จ ปุคฺคโล มกฺขี ฯ ตตฺถ กตโม มกฺโข โย มกฺโข มกฺขายนา มกฺขายิตตฺตํ นิฏฺฐุริยํ นิฏฺฐุริยกมฺมํ อยํ วุจฺจติ มกฺโข ฯ ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ มกฺโข อปฺปหีโน อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล มกฺขี ฯ กตโม จ ปุคฺคโล ปลาสี ฯ ตตฺถ กตโม ปลาโส โย ปลาโส ปลาสายนา ปลาสายิตตฺตํ ปลาสาหาโร วิวาทฏฺฐานํ ยุคคฺคาโห อปฺปฏินิสฺสคฺโค อยํ วุจฺจติ ปลาโส ฯ ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ ปลาโส อปฺปหีโน อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล ปลาสี ฯ

[๖๐] กตโม จ ปุคฺคโล อิสฺสุกี ฯ ตตฺถ กตมา อิสฺสา ยา ปรลาภสกฺการครุการมานนวนฺทนปูชนาสุ อิสฺสา อิสฺสายนา อิสฺสายิตตฺตํ อุสูยา อุสูยนา อุสูยิตตฺตํ อยํ วุจฺจติ อิสฺสา ฯ ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ อิสฺสา อปฺปหีนา อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล อิสฺสุกี ฯ กตโม จ ปุคฺคโล มจฺฉรี ฯ ตตฺถ กตมํ มจฺฉริยํ ปญฺจ มจฺฉริยานิ อาวาสมจฺฉริยํ กุลมจฺฉริยํ ลาภมจฺฉริยํ วณฺณมจฺฉริยํ ธมฺมมจฺฉริยํ ยํ เอวรูปํ มจฺเฉรํ มจฺฉรายนา มจฺฉรายิตตฺตํ เววิจฺฉํ กทริยํ กฏุกญฺจุกตา อคฺคหิตตฺตํ จิตฺตสฺส อิทํ วุจฺจติ มจฺฉริยํ ฯ ยสฺส ปุคฺคลสฺส อิทํ มจฺฉริยํ อปฺปหีนํ อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล มจฺฉรี ฯ

[๖๑] กตโม จ ปุคฺคโล สโถ ฯ ตตฺถ กตมํ สาเถยฺยํ อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล สโถ โหติ ปริสโถ ยํ ตตฺถ สถํ สถตา สาเถยฺยํ กกฺขฬตา กกฺขฬิยํ ปริกฺขตตา ปริกฺขติยํ อิทํ วุจฺจติ สาเถยฺยํ ฯ ยสฺส ปุคฺคลสฺส อิทํ สาเถยฺยํ อปฺปหีนํ อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล สโถ ฯ กตโม จ ปุคฺคโล มายาวี ฯ ตตฺถ กตมา มายา อิเธกจฺโจ ปุคฺคโล กาเยน ทุจฺจริตํ จริตฺวา วาจาย ทุจฺจริตํ จริตฺวา มนสา ทุจฺจริตํ จริตฺวา ตสฺส ปฏิจฺฉาทนเหตุ ปาปิกํ อิจฺฉํ ปณิทหติ มา มํ ชญฺญาติ อิจฺฉติ มา มํ ชญฺญาติ สงฺกปฺปติ มา มํ ชญฺญาติ วาจํ ภาสติ มา มํ ชญฺญาติ กาเยน ปรกฺกมติ ยา เอวรูปา มายา มายาวิตา อจฺจาสรา วญฺจนา นิกติ วิกีรณา ปริหรณา คุหนา ปริคุหนา ฉาทนา ปริจฺฉาทนา อนุตฺตานีกมฺมํ อนาวิกมฺมํ โวจฺฉาทนา ปาปกิริยา อยํ วุจฺจติ มายา ฯ ยสฺส ปุคฺคลสฺส อยํ มายา อปฺปหีนา อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล มายาวี ฯ

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๑๕๙

ที่มาและฉบับอื่นของ “ทุกนิทเทส