[๖๕] กตโม จ ปุคฺคโล มุฏฺฐสฺสติ ฯ ตตฺถ กตมํ มุฏฺฐสจฺจํ ยา อสฺสติ อนนุสฺสติ อปฺปฏิสฺสติ อสฺสติ อสรณตา อธารณตา ปิลาปนตา สมฺมุสนตา อิทํ วุจฺจติ มุฏฺฐสจฺจํ ฯ อิมินา มุฏฺฐสจฺเจน สมนฺนาคโต ปุคฺคโล มุฏฺฐสฺสติ ฯ กตโม จ ปุคฺคโล อสมฺปชาโน ฯ ตตฺถ กตมํ อสมฺปชญฺญํ ยํ อญฺญาณํ อทสฺสนํ อนภิสมโย อนนุโพโธ อสมฺโพโธ อปฺปฏิเวโธ อสงฺคาหนา อปริโยคาหนา อสมเปกฺขนา อปจฺจเวกฺขนา อปจฺจกฺขกมฺมํ ทุมฺเมชฺฌํ พาลฺยํ อสมฺปชญฺญํ โมโห ปโมโห สมฺโมโห อวิชฺชา อวิชฺโชโฆ อวิชฺชาโยโค อวิชฺชานุสโย อวิชฺชาปริยุฏฺฐานํ อวิชฺชาลงฺคี โมโห อกุสลมูลํ อิทํ วุจฺจติ อสมฺปชญฺญํ ฯ อิมินา อสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต ปุคฺคโล อสมฺปชาโน ฯ

[๖๖] กตโม จ ปุคฺคโล สีลวิปนฺโน ฯ ตตฺถ กตมา สีลวิปตฺติ กายิโก วีติกฺกโม วาจสิโก วีติกฺกโม กายิกวาจสิโก วีติกฺกโม อยํ วุจฺจติ สีลวิปตฺติ สพฺพมฺปิ ทุสฺสีลฺยํ สีลวิปตฺติ ฯ อิมาย สีลวิปตฺติยา สมนฺนาคโต ปุคฺคโล สีลวิปนฺโน ฯ กตโม จ ปุคฺคโล ทิฏฺฐิวิปนฺโน ฯ ตตฺถ กตมา ทิฏฺฐิวิปตฺติ นตฺถิ ทินฺนํ นตฺถิ ยิฏฺฐํ นตฺถิ หุตํ นตฺถิ สุกฏทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลวิปาโก นตฺถิ อยํ โลโก นตฺถิ ปโร โลโก นตฺถิ มาตา นตฺถิ ปิตา นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตีติ ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ ทิฏฺฐิคหนํ ทิฏฺฐิกนฺตาโร ทิฏฺฐิวิสูกายิกํ ทิฏฺฐิวิปฺผนฺทิตํ ทิฏฺฐิสญฺโญชนํ คาโห ปฏิคฺคาโห อภินิเวโส ปรามาโส กุมฺมคฺโค มิจฺฉาปโถ มิจฺฉตฺตํ ติตฺถายตนํ วิปริเยสคฺคาโห อยํ วุจฺจติ ทิฏฺฐิวิปตฺติ สพฺพาปิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิวิปตฺติ ฯ อิมาย ทิฏฺฐิวิปตฺติยา สมนฺนาคโต ปุคฺคโล ทิฏฺฐิวิปนฺโน ฯ

[๖๗] กตโม จ ปุคฺคโล อชฺฌตฺตสญฺโญชโน ฯ ยสฺส ปุคฺคลสฺส ปญฺจ โอรมฺภาคิยานิ สญฺโญชนานิ อปฺปหีนานิ อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล อชฺฌตฺตสญฺโญชโน ฯ กตโม จ ปุคฺคโล พหิทฺธาสญฺโญชโน ฯ ยสฺส ปุคฺคลสฺส ปญฺจุทฺธมฺภาคิยานิ สญฺโญชนานิ อปฺปหีนานิ อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโล พหิทฺธาสญฺโญชโน ฯ

เล่มที่ ๓๖ ธาตุกถา-ปุคคลบัญญัติ๑๖๑

ที่มาและฉบับอื่นของ “ทุกนิทเทส