ปฐวีกัมมวิปาโกติกถา

7. Paṭhavīkammavipākotikathāvaṇṇanā

Idāni paṭhavī kammavipākotikathā nāma hoti. Tattha yasmā "atthi issariyasaṃvattaniyaṃ kammaṃ, ādhipaccasaṃvattaniyaṃ kamman"ti ettha 5- issarānaṃ bhāvo issariyaṃ nāma, adhipatīnañca bhāvo ādhipaccaṃ nāma, 5- paṭhavissariyādhipaccasaṃvattanikañca kammaṃ atthīti vuttaṃ, tasmā yesaṃ "paṭhavī kammavipāko"ti laddhi seyyathāpi andhakānaṃ, te sandhāya paṭhavīti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sukhavedanīyātiādi kammavipākasabhāvadassanavasena vuttaṃ. "phasso hotī"tiādinā nayena niddiṭṭhesu vipākesu phasso sukhavedanīyādibhedo hoti. So ca saññādayo ca sukhavedanādīhi sampayuttā, vedanādayo saññādīhi, sabbepi sārammaṇā, atthi ca nesaṃ purecārikāvajjanādisaṅkhātaṃ āvajjanaṃ, kammapaccayabhūtā cetanā, yo tattha iṭṭhavipāko, tassa patthanā, paṇidhānavasena pavattā mūlataṇhā, kinte evarūpā paṭhavīti pucchati. Itaro paṭikkhipati. Paṭilomapucchādīni uttānatthāneva.

Kammavipāko paresaṃ sādhāraṇoti pañhe phassādayo sandhāya paṭikkhipati, kammasamuṭṭhānaṃ rūpañca paṭhavīādīnaṃyeva ca sādhāraṇabhāvaṃ sandhāya

@Footnote: 1 Ma. laddhi patiṭaṭhapentiyāpi 2 cha.Ma. dinneneva 3 Ma. dinnāneva vatthūni

@4 cha.Ma. yāpenti 5-5 Sī.,Ma. issarānaṃ issariyaṃ nāma, adhipatīnañca ādhipaccaṃ nāma Paṭijānāti. Asādhāraṇamaññesanti suttaṃ parasamayato āharitvā dassitaṃ. Sabbe sattā paṭhaviṃ paribhuñjantīti pañhe paṭhaviṃ anissite sandhāya paṭikkhipati, nissite sandhāya paṭijānāti. Paṭhaviṃ aparibhuñjitvā parinibbāyantīti pañhe āruppe parinibbāyantānaṃ vasena paṭijānāti. Kammavipākaṃ akhepetvāti idaṃ parasamayavasena vuttaṃ. Kammavipākañhi khepetvāva parinibbāyantīti tesaṃ laddhi. Sakasamaye pana katokāsassa kammassa uppannavipākaṃ akhepetvā parinibbānaṃ natthi. Tesañca laddhiyā paṭhavī sādhāraṇavipākattā uppannavipākoyeva hoti, taṃ vipākabhāvena ṭhitaṃ akhepetvā parinibbānaṃ na yujjatīti codetuṃ vaṭṭati. Itaro laddhivasena paṭikkhipati. Cakkavattisattassa kammavipākanti pañhe asādhāraṇaphassādiṃ sandhāya paṭikkhipati, sādhāraṇaṃ sandhāya paṭijānāti. Paṭhavīsamuddacandasuriyādayo hi sabbesaṃ sādhāraṇakammavipākoti tesaṃ laddhi.

Issariyasaṃvattaniyanti ettha issariyaṃ nāma bahudhanatā, ādhipaccaṃ nāma sesajane attano vase vattetvā tehi garukātabbaṭṭhena adhipatibhāvo. Tattha kammaṃ paṭilābhavasena taṃsaṃvattanikaṃ nāma hoti, na janakavasena, tasmā kammavipākabhāve 1- asādhakametanti.

Paṭhavīkammavipākotikathāvaṇṇanā niṭṭhitā.