ทุติยวาเรปิ ยทิ ตญฺเญว ปจฺจุปฺปนฺนํ ตํ อตีตํ, ปจฺจุปฺปนฺนสฺส อตีเต วุตฺโต โหติภาโว อตีตสฺส จ ปจฺจุปฺปนฺเน วุตฺโต หุตฺวาภาโว อาปชฺชติ, เอวํ สนฺเต ปจฺจุปฺปนฺนมฺปิ หุตฺวาโหติ นาม, อตีตมฺปิ หุตฺวาโหติเยว นาม, เตน ตํ ปุจฺฉามิ ๑- "กินฺเต เอเตสุ เอเกกํ หุตฺวา โหติ หุตฺวา โหตี"ติ. อิตโร ตญฺเญว ปจฺจุปฺปนฺนํ ตํ อตีตนฺติ ปเญฺห ปฏิกฺขิตฺตนเยเนว ปฏิกฺขิปิตฺวา ปุน ปุฏฺโฐ ทุติยปเญฺห ปฏิญฺญาตนเยเนว ปฏิชานาติ. อถ นํ สกวาที "ตญฺเญว ปจฺจุปฺปนฺนํ ตํ อตีตนฺ"ติ ปญฺหาวเสน เตสุ เอเกกํ หุตฺวา โหติ หุตฺวา โหตีติ ปฏิชานนฺตํ ๒- ปุริมํ ปฏิกฺขิตฺตปญฺหํ ปริวตฺเตตฺวา ปุจฺฉนฺโต น หุตฺวา น โหติ น หุตฺวา น โหตีติ ปุจฺฉติ. ตสฺสตฺโถ:- นนุ ตยา ตญฺเญว ปจฺจุปฺปนฺนํ ตํ อตีตนฺติ วุตฺเต ปฐมปญฺหํ ปฏิกฺขิปนฺเตน ปจฺจุปฺปนฺนสฺส โหติภาโว อตีตสฺส จ หุตฺวาภาโว ปฏิกฺขิตฺโตติ. เตน ปจฺจุปฺปนฺนํ นโหติ นาม, อตีตํ นหุตฺวา นาม.
ทุติยปเญฺห จ เต "ตญฺเญว ปจฺจุปฺปนฺนํ ตํ อตีตนฺ"ติ ปฏิญฺญาตํ, เอวํ สนฺเต ปจฺจุปฺปนฺนมฺปิ น หุตฺวา น โหติ นาม, อตีตมฺปิ น หุตฺวา น โหติเยว นาม, เตน ตํ ปุจฺฉามิ ๑- "กินฺเต เอเตสุ เอเกกํ น หุตฺวา น โหติ น หุตฺวา น โหตี"ติ. ปรวาที สพฺพโต อนฺธกาเรน ปริโยนทฺโธ วิย เตสํ นหุตฺวานโหติภาวํ อปสฺสนฺโต น เหวนฺติ ปฏิกฺขิปติ.
ตติยวาเรปิ ยทิ ตญฺเญว อนาคตํ ตํ ปจฺจุปฺปนฺนํ ตํ อตีตํ, อนาคต- ปจฺจุปฺปนฺนานํ ปจฺจุปฺปนฺนาตีเตสุ วุตฺโต โหติภาโว ปจฺจุปฺปนฺนาตีตานญฺจ อนาคต- ปจฺจุปฺปนฺเนสุ วุตฺโต หุตฺวาภาโว อาปชฺชติ, เอวํ สนฺเต อนาคตมฺปิ หุตฺวาโหติ นาม, ปจฺจุปฺปนฺนมฺปิ อตีตมฺปิ หุตฺวา โหติเยว นาม, เตน ตํ ปุจฺฉามิ ๑- "กินฺเต ตีสุปิ เอเตสุ เอเกกํ หุตฺวา โหติ หุตฺวา โหตี"ติ. อิตโร "ตญฺเญว อนาคตํ ตํ ปจฺจุปฺปนฺนํ ตํ อตีตนฺ"ติ ปเญฺห ปฏิกฺขิตฺตนเยเนว ปฏิกฺขิปิตฺวา ปุน ปุฏฺโฐ