๖. โพธิยาพุทฺโธติกถาวณฺณนา

[๓๙๘] อิทานิ โพธิยา พุทฺโธติกถา นาม โหติ. ตตฺถ โพธีติ จตุมคฺคญาณสฺสาปิ สพฺพญฺญุตญาณสฺสาปิ อธิวจนํ. ตสฺมา เยสํ ยถา โอทาเตน วณฺเณน โอทาโต, สาเมน วณฺเณน สาโม, เอวํ โพธิยา พุทฺโธติ ลทฺธิ เสยฺยถาปิ เอตรหิ อุตฺตราปถกานํเยว, เต สนฺธาย ปุจฺฉา จ อนุโยโค จ สกวาทิสฺส, ปฏิญฺญา จ ปฏิกฺเขโป จ อิตรสฺส.

อตีตายาติ ปเญฺห ตสฺมึ ขเณ อภาวโต ปฏิกฺขิปติ. ทุติยํ ปุฏฺโฐ ปฏิลาภํ สนฺธาย ปฏิชานาติ. ปุน กิจฺจวเสน ปุฏฺโฐ กิจฺจาภาวโต ปฏิกฺขิปติ. ทุติยํ ปุฏฺโฐ ยํ เตน ตาย กรณียํ กตํ, ตตฺถ สมฺโมหาภาวํ ปฏิชานาติ. เลโสกาสํ ปน อทตฺวา ทุกฺขํ ปริชานาตีติอาทินา นเยน ปุฏฺโฐ ตสฺส กิจฺจสฺส อภาวา ปฏิกฺขิปติ.

อนาคตปเญฺห ตสฺมึ ขเณ มคฺคญาณสฺส อภาวา ปฏิกฺขิปติ. ทุติยํ ปุฏฺโฐ "อคมา ราชคหํ พุทฺโธ"ติ ๑- อนาคตาย โพธิยา พุทฺธภาวํ ๒- มญฺญมาโน ปฏิชานาติ. โพธิกรณียํ กโรตีติ ปุฏฺโฐ ตสฺมึ ขเณ กิจฺจาภาเวน ปฏิกฺขิปติ. ทุติยํ ปุฏฺโฐ ยทิ น กเรยฺย, พุทฺโธติ น วุจฺเจยฺย. ยสฺมา อวสฺสํ กริสฺสติ, ตสฺมา กโรติเยว นามาติ ปฏิชานาติ. ปุน เลโสกาสํ อทตฺวา ปุฏฺโฐ ปฏิกฺขิปติ. ปจฺจุปฺปนฺนปโญฺห สทฺธึ สํสนฺทนาย อุตฺตานตฺโถว.