๗. ปฐวีกมฺมวิปาโกติกถาวณฺณนา

[๔๙๒] อิทานิ ปฐวี กมฺมวิปาโกติกถา นาม โหติ. ตตฺถ ยสฺมา "อตฺถิ อิสฺสริยสํวตฺตนิยํ กมฺมํ, อาธิปจฺจสํวตฺตนิยํ กมฺมนฺ"ติ เอตฺถ ๕- อิสฺสรานํ ภาโว อิสฺสริยํ นาม, อธิปตีนญฺจ ภาโว อาธิปจฺจํ นาม, ๕- ปฐวิสฺสริยาธิปจฺจสํวตฺตนิกญฺจ กมฺมํ อตฺถีติ วุตฺตํ, ตสฺมา เยสํ "ปฐวี กมฺมวิปาโก"ติ ลทฺธิ เสยฺยถาปิ อนฺธกานํ, เต สนฺธาย ปฐวีติ ปุจฺฉา สกวาทิสฺส, ปฏิญฺญา อิตรสฺส. สุขเวทนียาติอาทิ กมฺมวิปากสภาวทสฺสนวเสน วุตฺตํ. "ผสฺโส โหตี"ติอาทินา นเยน นิทฺทิฏฺเฐสุ วิปาเกสุ ผสฺโส สุขเวทนียาทิเภโท โหติ. โส จ สญฺญาทโย จ สุขเวทนาทีหิ สมฺปยุตฺตา, เวทนาทโย สญฺญาทีหิ, สพฺเพปิ สารมฺมณา, อตฺถิ จ เนสํ ปุเรจาริกาวชฺชนาทิสงฺขาตํ อาวชฺชนํ, กมฺมปจฺจยภูตา เจตนา, โย ตตฺถ อิฏฺฐวิปาโก, ตสฺส ปตฺถนา, ปณิธานวเสน ปวตฺตา มูลตณฺหา, กินฺเต เอวรูปา ปฐวีติ ปุจฺฉติ. อิตโร ปฏิกฺขิปติ. ปฏิโลมปุจฺฉาทีนิ อุตฺตานตฺถาเนว.

[๔๙๓] กมฺมวิปาโก ปเรสํ สาธารโณติ ปเญฺห ผสฺสาทโย สนฺธาย ปฏิกฺขิปติ, กมฺมสมุฏฺฐานํ รูปญฺจ ปฐวีอาทีนํเยว จ สาธารณภาวํ สนฺธาย