ตตฺรายํ อาทิโต ปฏฺฐาย สงฺเขปตฺโถ:- ยทิ ปุคฺคโล อุปลพฺภติ สจฺฉิกฏฺฐปรมตฺเถน, เตน วต เร ๑- โส อุปลพฺภตีติ วตฺตพฺโพ. ยํ ปน ตตฺถ วเทสิ "วตฺตพฺโพ โข ปุริมปเญฺห `สจฺฉิกฏฺฐปรมตฺเถน อุปลพฺภตี'ติ, โน จ วตฺตพฺโพ ทุติยปเญฺห `ตโต โส ปุคฺคโล อุปลพฺภตี"ติ, อิทนฺเต มิจฺฉาติ เอวํ ตาว อนุโลมโต ฐปนาปาปนาโรปนา โหนฺติ. อถ น วตฺตพฺโพ ทุติยปเญฺห "ตโต โส ปุคฺคโล ๒- อุปลพฺภตี"ติ, ปุริมปเญฺหปิ น วตฺตพฺโพว. ยํ ปน ตตฺถ ๓- วเทสิ "วตฺตพฺโพ โข ปุริมปเญฺห `สจฺฉิกฏฺฐปรมตฺเถน อุปลพฺภตี'ติ, โน จ วตฺตพฺโพ ทุติยปเญฺห `ตโต โส ปุคฺคโล อุปลพฺภตี"ติ, อิทนฺเต มิจฺฉาติ เอวํ ปฏิโลมโต ฐปนาปาปนาโรปนา โหนฺติ. เอวเมตํ นิคฺคหสฺส จ อนุโลมปฏิโลมโต จตุนฺนํ ปาปนาโรปนานญฺจ วุตฺตตฺตา อุปลพฺภตีติอาทิกํ อนุโลมปญฺจกํ นาม. เอตฺถ จ กิญฺจาปิ อนุโลมโต ปาปนาโรปนาหิ เอโก, ปฏิโลมโต ปาปนาโรปนาหิ เอโกติ เทฺว นิคฺคหา กตา, อาชานาหิ นิคฺคหนฺติ เอตสฺเสว ปเนตฺถ ปุคฺคโล อุปลพฺภตีติ ปฐมํ วาทํ นิสฺสาย ปฐมสฺส นิคฺคหสฺส ทฺวีหากาเรหิ อาโรปิตตฺตา เอโกวายํ นิคฺคโหติ ปฐโม นิคฺคโห.
[๒] อิทานิ ปจฺจนีกนโย โหติ. ตตฺถ ปุจฺฉา ปรวาทิสฺส. โส หิ "อตฺถิ ปุคฺคโล อตฺตหิตาย ปฏิปนฺโน"ติ คหิตตฺตา "นุปลพฺภตี"ติ อสมฺปฏิจฺฉนฺโต เอวํ ปุจฺฉติ. สกวาที ยถา รูปาทิธมฺมา อุปลพฺภนฺติ, เอวํ อนุปลพฺภนียโต อามนฺตาติ ปฏิชานาติ. ปุน อิตโร ปรวาที ๔- อตฺตนา อธิปฺเปตํ สจฺฉิกฏฺฐํเยว สนฺธาย โย สจฺฉิกฏฺโฐติอาทิมาห. สมฺมติสจฺจปรมตฺถสจฺจานิ วา เอกโต กตฺวาปิ เอวมาห. สกวาที ปุคฺคโลติ อุปาทาปญฺญตฺติสพฺภาวโตปิ ทฺวินฺนํ สจฺจานํ เอกโต กตฺวา ปุจฺฉิตตฺตาปิ น เหวนฺติ ปฏิกฺขิปติ.
@๓ ฉ.ม. ปเนตฺถ ๔ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ