9. Cakkhunārūpaṃpassatītikathāvaṇṇanā

[826-827] Idāni cakkhunā rūpaṃ passatītikathā nāma hoti. Tattha "cakkhunā rūpaṃ disvā"ti vacanaṃ nissāya "pasādacakkhumeva rūpaṃ passatī"ti yesaṃ laddhi seyyathāpi mahāsaṃghikānaṃ, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa.

Itaro rūpāyatanaṃ sandhāya paṭikkhipitvā puna puṭṭho cakkhumeva sandhāya paṭijānāti. Paṭivijānātīti ettha ayamadhippāyo:- passatīti hi mayaṃ paṭijānanaṃ sandhāya pucchāma, na cakkhupasaṃhāramattaṃ. Tasmā vadati tāva "kinte cakkhumā rūpena rūpaṃ paṭivijānātī"ti. Itaro purimanayeneva paṭikkhipati ceva paṭijānāti ca. Atha naṃ "evaṃ sante rūpaṃ manoviññāṇaṃ āpajjati, tañhi paṭivijānāti nāmā"ti codetuṃ rūpaṃ manoviññāṇanti āha. Itaro lesaṃ alabhanto paṭikkhipateva. Itthi cakkhussa āvajjanātiādi "yadi cakkhu paṭivijānanaṭṭhena passati, cakkhuviññāṇassa viya tassāpi āvajjanāya bhavitabban"ti codetuṃ pucchati. Itaro yasmā na āvajjanapaṭibaddhaṃ cakkhvāyatanaṃ āvajjanānantaraṃ uppajjati, tasmā na hevanti paṭikkhipati. Sotena saddantiādīsupi eseva nayo. Idha bhikkhave bhikkhu cakkhunā rūpaṃ passatīti sasambhārakathānayena vuttaṃ. Yathā hi usunā vijjhantopi "dhanunā vijjhatī"ti vuccati, evaṃ cakkhuviññāṇena passantopi "cakkhunā passatī"ti vutto, tasmā asādhakametaṃ. Sesesupi eseva nayoti.

Cakkhunārūpaṃpassatītikathāvaṇṇanā niṭṭhitā.