วจนโสธนะ
9. Vacanasodhanavaṇṇanā
[55-59] Idāni vacanasodhanaṃ hoti. Tattha yadetaṃ puggalo upalabbhatīti vacanaṃ, taṃ sodhetuṃ puggalo upalabbhati, upalabbhati puggaloti pucchā sakavādissa. Tassattho:- yadetaṃ puggalo upalabbhatīti padadvayaṃ, taṃ ekatthaṃ vā bhaveyya nānatthaṃ vā. Yadi tāva nānatthaṃ, yathā aññaṃ rūpaṃ aññā vedanā, evaṃ
Athekatthaṃ, yathā yaṃ cittaṃ taṃ mano, evaṃ sveva puggalo, so upalabbhatīti āpajjati. Tena taṃ vadāmi "yadi te yo puggalo, so upalabbhati, evaṃ sante yo yo upalabbhati, so so puggaloti āpajjati, kiṃ sampaṭicchasi etan"ti. Tato sakavādī yasmā puggalassa upalabbhataṃ icchati, na upalabbhamānānampi rūpādīnaṃ puggalabhāvaṃ, tasmā puggalo upalabbhati, upalabbhati ke hi ci puggalo ke hi ci na puggalotiādimāha. Tassattho:- mama puggalo atthi puggaloti satthu vacanato upalabbhati. Yo pana upalabbhati, na so sabbo puggalo, athakho ke hi ci puggalo ke hi ci na puggaloti. Tattha kokārattho kekāro, hikāro ca cikāro ca nipātamatto, koci puggalo koci na puggaloti ayampanettha attho. Idaṃ vuttaṃ hoti:- puggalopi hi rūpādīsupi yo koci dhammo upalabbhatiyeva, tattha puggalova ko kova puggalo. Rūpādīsu pana kocipi na puggaloti. Tato taṃ sakavādī āha puggalo ke hi ci upalabbhati ke hi ci na upalabbhatīti. Tassattho:- puggalo upalabbhatīti padadvayassa atthato ekatthe yadi upalabbhatīti anuññāto dhammo puggalato anaññopi koci puggalo koci na puggalo, puggalopi te koci upalabbhati koci na upalabbhatīti āpajjati, kiṃ sampaṭicchasi etanti. So puggalassa anūpaladdhiṃ anicchanto na hevanti paṭikkhipati. Ito paraṃ "ājānāhi niggahan"tiādi sabbaṃ saṅkhittaṃ. Vitthārato pana veditabbaṃ. Puggalo sacchikaṭṭhotiādīsupi eseva nayo. Sabbāni hetāni upalabbhatīti vevacanāneva, apica yasmā "puggalo upalabbhati sacchikaṭṭhaparamatthenā"ti ayaṃ puggalavādino paṭiññā, tasmāssa yatheva puggalo upalabbhatīti laddhi, evameva puggalo