ถามว่า ขันธ์ทั้งหลาย ชื่อว่ารูปขันธ์หรือ?

ตอบว่า รูปขันธ์ ชื่อว่ารูปด้วย ชื่อว่ารูปขันธ์ด้วย ขันธ์ทั้งหลายที่เหลือไม่ชื่อว่ารูปขันธ์ ดังนี้ ท่านยกบทขึ้นจำแนกเนื้อความโดยนัยเป็นต้นว่า ขันธ์ทั้งหลายชื่อว่ารูปขันธ์หรือ แห่งบททั้งหลาย ว่าขันธ์ทั้งหลายชื่อว่ารูปหรือ ดังนี้ ด้วยประการฉะนี้ ก็ด้วยเหตุนั้น วาระนั้นท่านจึงเรียกว่าสุทธักขันธวาระ.

ในสุทธักขันธวาระนี้ คำว่า น ขนฺธา เป็นคำที่มีประมาณ เหมือนในการชำระคำ ก็สุทธักขันธวาระย่อมได้โดยประการใดๆ เนื้อความเทียวเป็นประมาณ ย่อมได้โดยประการนั้นๆ แม้ในอายตนยมกเป็นต้นข้างหน้าก็มีนัยนี้เหมือนกัน.

ก็ในสุทธักขันธวาระมี ๒ อย่างด้วยอำนาจอนุโลมและปฏิโลม ในอนุโลมและปฏิโลมเหล่านั้น ในอนุโลมวาระมียมก ๕ อย่าง คือ รูปํ ขนฺโธ, ขนฺธา รูปํ เป็นต้น แม้ในปฏิโลมวาระก็มียมก ๕ อย่าง คือ นรูปํ นขนฺโธ, นขนฺธา นรูปํ ดังนี้เป็นต้น

เล่มที่ ๓๘ ยมก ภาค ๑๒๔

อรรถกถา ฉบับแปลไทย เป็นงานของผู้แปลและผู้จัดพิมพ์ฉบับแปล คัดมาตามต้นฉบับโดยไม่แก้ถ้อยคำ แสดงภายใต้ เงื่อนไขนี้ หากเจ้าของประสงค์ให้นำออก แจ้งที่ saddhammadana@gmail.com จะนำออกทันที

ที่มาและฉบับอื่นของ “ขันธ์ ๕”