ปาลิคติยา วิสฺสชฺชนํ ปฏิวจนวิสฺสชฺชนํ สรูปทสฺสเนน วิสฺสชฺชนํ ปฏิกฺเขเปน วิสฺสชฺชนํ ปฏิเสเธน วิสฺสชฺชนนฺติ อิมานิ ปน ปญฺจ วิสฺสชฺชนานิ นาม. ตตฺถ ยํ วิสฺสชฺชนํ ปาลิปทเมว หุตฺวา อตฺถํ วิสฺสชฺเชติ, อิทํ ปาลิคติยา วิสฺสชฺชนํ นาม, ตํ ปุเรปเญฺห ลพฺภติ. "ยตฺถ รูปกฺขนฺโธ นุปฺปชฺชติ ตตฺถ เวทนากฺขนฺโธ นุปฺปชฺชตี"ติ หิ ปเญฺห อุปฺปชฺชตีติ อิทํ วิสฺสชฺชนํ ปาลิปทเมว หุตฺวา อตฺถํ วิสฺสชฺชิยมานํ คตํ, ตสฺมา เอวรูเปสุ ฐาเนสุ ปาลิคติยา วิสฺสชฺชนํ เวทิตพฺพํ. ยมฺปน วิสฺสชฺชนํ ปฏิวจนภาเวน อตฺถํ วิสฺสชฺเชติ, อิทํ ปฏิวจนวิสฺสชฺชนํ นาม, ตํ ปจฺฉาปเญฺห ลพฺภติ. "ยสฺส รูปกฺขนฺโธ อุปฺปชฺชิตฺถ ตสฺส เวทนากฺขนฺโธ อุปฺปชฺชิตฺถา"ติ หิ ปเญฺห "อามนฺตา"ติ อิทํ วิสฺสชฺชนํ ปฏิวจนภาววเสเนว ๒- อตฺถํ วิสฺสชฺชิยมานํ คตํ, ตสฺมา เอวรูเปสุ ฐาเนสุ ปฏิวจนวิสฺสชฺชนํ เวทิตพฺพํ. ยํ วิสฺสชฺชนํ สรูเปน ทสฺเสตฺวา อตฺถํ วิสฺสชฺเชติ, อิทํ สรูปทสฺสเนน วิสฺสชฺชนํ นาม, ตํ ปริปุณฺณปเญฺห ลพฺภติ. "ยสฺส รูปกฺขนฺโธ อุปฺปชฺชติ ตสฺส เวทนากฺขนฺโธ อุปฺปชฺชตี"ติ หิ ปเญฺห "อสญฺญสตฺตํ อุปปชฺชนฺตานนฺ"ติ อิทํ วิสฺสชฺชนํ "อิเมสํ รูปกฺขนฺโธ อุปฺปชฺชติ, โน จ เวทนากฺขนฺโธ, อิเมสํ รูปกฺขนฺโธ จ อุปฺปชฺชติ เวทนากฺขนฺโธ จา"ติ สรูปทสฺสเนเนว อตฺถํ วิสฺสชฺชิยมานํ คตํ, ตสฺมา เอวรูเปสุ ฐาเนสุ สรูปทสฺสเนน วิสฺสชฺชนํ เวทิตพฺพํ. ยมฺปน วิสฺสชฺชนํ ตถารูปสฺส อตฺถสฺสาภาวโต อตฺถ- ปฏิกฺเขเปน ปญฺหํ วิสฺสชฺเชติ, อิทํ ปฏิกฺเขเปน วิสฺสชฺชนํ นาม. ยํ ตถารูปสฺส อตฺถสฺส เอกกฺขเณ อลาภโต อตฺถปฏิเสเธน ๓- ปญฺหํ วิสฺสชฺเชติ, อิทํ ปฏิเสเธน

เล่มที่ ๓๘ ยมก ภาค ๑๒๒

ที่มาและฉบับอื่นของ “อุปปาทวาร”