อิทํ ปเนตฺถ อุปฺปาทนิโรเธสุ นิยมลกฺขณํ:- สกเลปิ หิ อิมสฺมึ ขนฺธยมเก ตตฺถ ตตฺถ อุปฺปนฺนานํ ปวตฺเต ยาว มรณา ขนฺธานํ อปริยนฺเตสุ อุปฺปาทนิโรเธสุ วิชฺชมาเนสุปิ ลหุปริวตฺตานํ ธมฺมานํ วินิพฺโภคํ กตฺวา อุปฺปาทนิโรเธ ทสฺเสตุํ น สุกรนฺติ ปวตฺติยํ อุปฺปาทนิโรเธ อนามสิตฺวา อภินวํ

กิมฺปเนตฺถ ปวตฺติยํ อุปฺปาทนิโรธานํ อนามฏฺฐภาเว ปมาณนฺติ? ปาลิเยว. ปาลิยญฺหิ วิเสเสน อุปฺปาทวารสฺส อนาคตกาลวาเร "ปจฺฉิมภวิกานํ เตสํ รูปกฺขนฺโธ จ นุปฺปชฺชิสฺสติ เวทนากฺขนฺโธ จ นุปฺปชฺชิสฺสตี"ติ อยํ ปาลิ อติปมาณเมว. ปจฺฉิมภวิกานญฺหิ ปวตฺเต รูปารูปธมฺมานํ อุปฺปชฺชิตุํ ยุตฺตภาเว สติปิ "รูปกฺขนฺโธ จ นุปฺปชฺชิสฺสติ เวทนากฺขนฺโธ จ นุปฺปชฺชิสฺสตี"ติ สนฺนิฏฺฐานํ กตฺวา วุตฺตภาเวน ปวตฺเต อุปฺปาโท น คหิโตติ เวทิตพฺโพ. "สุทฺธาวาเส ปรินิพฺพนฺตานํ เตสํ ตตฺถ สญฺญากฺขนฺโธ น นิรุชฺฌิตฺถ โน จ เตสํ ตตฺถ เวทนากฺขนฺโธ น นิรุชฺฌตี"ติ อยมฺปน ปาลิ ปวตฺเต นิโรธสฺส อนามฏฺฐภาเว อติวิย ปมาณํ. สุทฺธาวาเส ปรินิพฺพนฺตานญฺหิ จุติจิตฺตสฺส ภงฺคกฺขเณ ฐิตานํ ปฏิสนฺธิโต ปฏฺฐาย ปวตฺเต อุปฺปชฺชิตฺวา นิรุทฺธสญฺญากฺ- ขนฺธานํ คณนปโถ นตฺถิ. เอวํ สนฺเตปิ "เตสํ ตตฺถ สญฺญากฺขนฺโธ น นิรุชฺฌิตฺถา"ติ สนฺนิฏฺฐานํ กตฺวา วุตฺตภาเวน ปวตฺเต นิโรโธ น คหิโตติ เวทิตพฺโพ.

เอวเมตฺถ อุปฺปาทนิโรเธสุ นิยมลกฺขณํ วิทิตฺวา ปฏิสนฺธิอุปฺปาทเมว จุตินิโรธเมว จ คเหตฺวา เตสุ เตสุ ฐาเนสุ อาคตานํ วิสฺสชฺชนานํ อตฺถวินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ. โส ปน สกฺกา อาทิวิสฺสชฺชเน วุตฺตนเยน สพฺพตฺถ วิทิตุนฺติ วิสฺสชฺชนปฏิปาฏิยา น วิตฺถาริโต. อิมินา ปน เอวํ ทินฺเนนาปิ นเยน โย เอเตสํ อตฺถวินิจฺฉยํ ชานิตุํ น สกฺโกติ, เตน อาจริยํ ๑- ปยิรุปาสิตฺวา สาธุกํ สุตฺวาปิ ชานิตพฺโพ.