อุปฺปตฺติฏฺฐานวารวณฺณนา

[๒] อิทานิ เนสํ อุปฺปตฺติฏฺฐานํ ปกาเสตุํ กตฺถ กามราคานุสโย อนุเสตีติอาทิมาห. ตตฺถ กามธาตุยา ทฺวีสุ เวทนาสูติ กามาวจรภูมิยํ สุขาย จ อุเปกฺขาย จาติ ทฺวีสุ เวทนาสุ. เอตฺถ กามราคานุสโย อนุเสตีติ อิมาสุ ทฺวีสุ เวทนาสุ อุปฺปชฺชติ. โส ปเนส อกุสลสุขุเปกฺขาเวทนาสุ ๒- สหชาตวเสน จ อารมฺมณวเสน จาติ ทฺวีหากาเรหิ อนุเสติ. อกุสลาย สุขเวทนาย เจว อุเปกฺขาเวทนาย จ สหชาโตปิ หุตฺวา อุปฺปชฺชติ, ตา เวทนา อารมฺมณํ กตฺวาปิ อุปฺปชฺชตีติ อตฺโถ. อวเสสา ปน กามาวจรกุสลวิปากกิริยาเวทนา อารมฺมณเมว กตฺวา อุปฺปชฺชติ. กามธาตุยา ทฺวีสุ เวทนาสุ อนุสยมาโน เจส

นนุ เจส อารมฺมณวเสน อนุสยมาโน น เกวลํ อิมาสุ ทฺวีสุ เวทนาสุ เจว เวทนาสมฺปยุตฺตธมฺเมสุ จ อนุเสติ, อิฏฺเฐสุ ปน รูปาทีสุปิ อนุเสติเยว. วุตฺตมฺปิ เจตํ วิภงฺคปฺปกรเณ ๑- "ยํ โลเก ปิยรูปํ สาตรูปํ, เอตฺถ สตฺตานํ ราคานุสโย ๒- อนุเสตี"ติ. อิมสฺมิมฺปิ ปกรเณ อนุสยวารสฺส ปฏิโลมนเย วุตฺตํ "ยตฺถ กามราคานุสโย นานุเสติ ตตฺถ ทิฏฺฐานุสโย นานุเสตีติ, ทุกฺขาย เวทนาย รูปธาตุยา อรูปธาตุยา เอตฺถ กามราคานุสโย นานุเสติ โน จ ตตฺถ ทิฏฺฐานุสโย นานุเสติ, อปริยาปนฺเน เอตฺถ กามราคานุสโย จ นานุเสติ ทิฏฺฐานุสโย จ นานุเสตี"ติ. เอตฺถ หิ ทุกฺขาย เวทนาย เจว รูปธาตุอาทีสุ จ นานุเสตีติ วุตฺตตฺตา สสมฺปยุตฺตธมฺมํ ทุกฺขเวทนํ สโอกาเส รูปารูปาวจรธมฺเม นว จ โลกุตฺตรธมฺเม ฐเปตฺวา อวเสเสสุ รูปสทฺทคนฺธรสโผฏฺฐพฺเพสุ อนุเสตีติ วุตฺตํ โหติ. ตํ อิธ กสฺมา น วุตฺตนฺติ? อโนฬาริกตฺตา. เหฏฺฐา วุตฺตนเยน หิ เวทนานญฺเญว โอฬาริกตฺตา อิเมสญฺจ ๓- อารมฺมณานํ อโนฬาริกตฺตา เอเตสุ รูปาทีสุ อนุเสตีติ น วุตฺตํ, อตฺถโต ปน ลพฺภติ. ตสฺมา เอเตสุปิ กามราคานุสโย อนุเสติเยวาติ เวทิตพฺโพ. น หิ สตฺถา สพฺพํ สพฺพตฺถ กเถติ. โพธเนยฺยสตฺตานํ ปน วเสน กตฺถจิ ยํ ลพฺภติ, ตํ สพฺพํ กเถติ. กตฺถจิ น กเถติ. ตถา หิ อเนน กตฺถจิ