กิมฺปน อิตรา เทฺว เวทนา อิฏฺฐารมฺมณํ วา ปฏิฆสฺส อารมฺมณํ น โหนฺตีติ. โน น โหนฺติ. ปริหีนชฺฌานสฺส หิ วิปฺปฏิสารวเสน สสมฺปยุตฺตธมฺมา ตา เวทนา อารพฺภ โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ, อิฏฺฐารมฺมณสฺส จ ปฏิลทฺธสฺส วิปริณามํ วา สมนุสฺสรโตปิ ๓- อปฺปฏิลทฺธสฺส อปฺปฏิลาภํ วา สมนุสฺสรโตปิ โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ. โทมนสฺสมตฺตเมว ปเนตํ โหติ, น ปฏิฆานุสโย. ปฏิฆานุสโย หิ อนิฏฺฐารมฺมเณ ปฏิหญฺญนวเสน อุปฺปนฺโน ถามคตกิเลโส, ตสฺมา เอตฺถ โทมนสฺเสน สทฺธึ ปฏิโฆ อุปฺปนฺโนปิ อตฺตโน ปฏิฆกิจฺจํ อกรณภาเวนเอว ปฏิฆานุสโย น โหติ, อพฺโพหาริกตํ คจฺฉติ. ยถา หิ ปาณาติปาตเจตนาย สทฺธึ อุปฺปนฺโนปิ พฺยาปาโท มโนกมฺมํ นาม น โหติ, อพฺโพหาริกตํ คจฺฉติ, เอวํ ปฏิฆานุสโย น โหติ, อพฺโพหาริกตํ คจฺฉติ. วุตฺตมฺปิ เจตํ เอกจฺจํ อิฏฺฐารมฺมณํ เนกฺขมฺมนิสฺสิตํ ๔- โทมนสฺสํ สนฺธาย "ยํ

@๓ ฉ.ม. อยํ ปาโฐ น ทิสฺสติ ๔ ฉ.ม. เนกฺขมฺมสิตมฺปิ วา เอวรูปํ โทมนสฺสํ, ปฏิฆํ เตน ปชหติ, น ตตฺถ ปฏิฆานุสโย อนุเสตี"ติ. ๑- เอวํ ปฏิฆานุสยสฺส อนุสยนฏฺฐานํ เวทิตพฺพํ.

มานานุสยสฺส ปน "กามธาตุยา ทฺวีสุ เวทนาสู"ติอาทิวจนโต เทฺว กามาวจรเวทนา รูปารูปธาตุโย จาติ อิทํ ติวิธํ อนุสยนฏฺฐานํ, ตสฺส อกุสล- เวทนาสุ กามราคานุสยสฺส วิย สหชาตานุสยตา เวทิตพฺพา. สสมฺปยุตฺตธมฺมาสุ ปน สพฺพาสุปิ กามาวจราสุ สุขทุกฺขอทุกฺขมสุขเวทนาสุ ๒- รูปารูปธาตูสุ จ อารมฺมณวเสเนว อนุเสติ. อนุสยวารสฺส ปน ปฏิโลมนเย "ทุกฺขาย เวทนาย อปริยาปนฺเน เอตฺถ กามราคานุสโย จ นานุเสติ มานานุสโย จ นานุเสตี"ติ วุตฺตตฺตา ฐเปตฺวา ทุกฺขเวทนญฺเจว นววิธญฺจ โลกุตฺตรธมฺมํ เสสรูปารูปธาตูสุปิ ๓- อยํ อนุเสติเยวาติ. เอวํ มานานุสยสฺส อนุสยนฏฺฐานํ เวทิตพฺพํ.