[๕๒] อญฺญมญฺญยมเก "เย เกจิ กุสลา"ติ อปุจฺฉิตฺวา เย เกจิ กุสลมูเลน เอกมูลาติ ปุจฺฉา กตา, กสฺมา? อิมินาปิ พฺยญฺชเนน ตสฺเสวตฺถสฺส สมฺภวโต. กุสลมูลานีติ อิทํ ปุริมสฺส วิเสสนํ. "มูลานิ ยานิ เอกโต อุปฺปชฺชนฺตี"ติ หิ วุตฺตํ, ตานิ ปน กุสลมูลานิปิ โหนฺติ อกุสลาพฺยากตมูลานิปิ, อิธ กุสลมูลานีติ วิเสสนทสฺสนตฺถํ อิทํ ๑- วุตฺตํ. อญฺญมญฺญมูลานิ จาติ อญฺญมญฺญํ เหตุปจฺจเยน ปจฺจยา โหนฺตีติ อตฺโถ. ตสฺเสว ปฏิโลมปุจฺฉาย "สพฺเพ เต ธมฺมา กุสลมูเลน เอกมูลา"ติ อวตฺวา สพฺเพ เต ธมฺมา กุสลาติ วุตฺตํ, กสฺมา? อตฺถวิเสสาภาวโต. กุสลมูเลน เอกมูลาติ หิ ปุจฺฉาย กตาย "มูลานิ ยานิ เอกโต อุปฺปชฺชนฺตี"ติ เหฏฺฐา วุตฺตนเยเนว วิสฺสชฺชนํ กาตพฺพํ ภเวยฺย, เอวญฺหิ สติ อตฺถวิเสสาภาโว โหติ. ตสฺมา ตถา อกตฺวา เอวํ ปุจฺฉา กตา. อิมินา อุปาเยน มูลมูลนยาทีสุปิ อญฺญมญฺญมูลยมเก ปุจฺฉาวิเสโส เวทิตพฺโพ.

[๕๓-๕๕] มูลมูลนเย สพฺเพ เต กุสลมูลมูลาติ สพฺเพ เต กุสลมูลสงฺขาตา มูลาติ ปุจฺฉติ. เอกมูลมูลาติ สมานฏฺเฐน เอกเมว มูลมูลํ เอเตสนฺติ เอกมูลมูลา. อญฺญมญฺญมูลมูลาติ อญฺญมญฺญสฺส มูลํ อญฺญมญฺญมูลํ, อญฺญมญฺญมูลํ เหตุปจฺจยฏฺเฐน มูลํ เอเตสนฺติ อญฺญมญฺญมูลมูลา.

[๕๖] มูลกนเย กุสลมูลกาติ เหตุปจฺจยฏฺเฐน กุสลํ มูลํ เอเตสนฺติ กุสลมูลกา.

เล่มที่ ๓๘ ยมก ภาค ๑๘

ที่มาและฉบับอื่นของ “กุศลธรรมนิทเทส”