2. Pavattivāravaṇṇanā
[18-21] Idhāpi ca pavattivārassa uppādavārādīsu tīsu antaravāresu ekekasmiṃ chaḷeva kālabhedā, tesaṃ ekekasmiṃ kāle puggalavārādayo tayo vārā, te sabbepi anulomapaṭilomanayavasena duvidhāva honti. Tattha paccuppannakāle
Yassa cakkhvāyatanaṃ uppajjati tassa ghānāyatanaṃ jivhāyatanaṃ kāyāyatanaṃ rūpāyatanaṃ saddāyatanaṃ gandhāyatanaṃ rasāyatanaṃ phoṭṭhabbāyatanaṃ manāyatanaṃ dhammāyatanaṃ uppajjati, yassa vā pana dhammāyatanaṃ uppajjati tassa cakkhvāyatanaṃ uppajjatī"ti evaṃ cakkhvāyatanamūlakāni ekādasa. "yassa sotāyatanaṃ uppajjati tassa ghānāyatanaṃ uppajjatī"tiādinā nayena sotāyatanamūlakāni dasa, ghānāyatanamūlakāni nava, jivhāyatanamūlakāni aṭṭha, kāyāyatanamūlakāni satta, rūpāyatanamūlakāni cha, saddāyatanamūlakāni pañca, gandhāyatanamūlakāni cattāri, rasāyatanamūlakāni tīṇi, phoṭṭhabbāyatanamūlakāni dve, manāyatanamūlakaṃ ekanti aggahitaggahaṇena chasaṭṭhiyamakāni honti.
Tattha cakkhvāyatanamūlakesu ekādasasu "yassa cakkhvāyatanaṃ uppajjati tassa sotāyatanaṃ ghānāyatanaṃ rūpāyatanaṃ manāyatanaṃ dhammāyatanaṃ uppajjatī"ti imāni pañceva vissajjitāni. Tesu paṭhamaṃ vissajjitabbaṃ tāva vissajjitaṃ. Dutiyaṃ kiñcāpi paṭhamena sadisavissajjanaṃ, cakkhusotāyatanānaṃ pavattiṭṭhāne pana ghānāyatanassa na ekantena pavattito "kathaṃ nu kho etaṃ vissajjetabban"ti vimatinivāraṇatthaṃ vissajjitaṃ. Rūpāyatanamanāyatanadhammāyatanehi saddhiṃ tīṇi yamakāni asadisavissajjanattā vissajjitāni. Sesesu jivhāyatanakāyāyatanehi tāva saddhiṃ dve yamakāni purimehi dvīhi saddhiṃ sadisavissajjanāni. Saddāyatanassa paṭisandhikkhaṇe anuppattito tena saddhiṃ yamakassa vissajjanameva natthi. Gandharasaphoṭṭhabbā- yatanehipi saddhiṃ tīṇi yamakāni purimehi dvīhi saddhiṃ sadisavissajjanāneva