[๕๖๑] มนายตนะของสัตว์ใดในภูมิใด จักดับไป ธัมมายตนะของสัตว์นั้นใน ภูมินั้น จักดับไปหรือ? ถูกแล้ว. หรือว่า ธัมมายตนะของสัตว์ใดในภูมิใด จักดับไป มนายตนะของสัตว์นั้นในภูมิ นั้น จักดับไป. ธัมมายตนะของสัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น ซึ่งเป็นอสัญญสัตว์ ฯลฯ ซึ่งมีขันธ์ ๔ ซึ่งมี ขันธ์ ๕ จักดับไป และมนายตนะก็จักดับไป. สมเด็จพระผู้มีพระภาคทรงขยายอนาคตไว้ในอุปาทวาร ซึ่งประกอบด้วยคำว่า ยสฺส (แก่สัตว์ใด) และ ยตฺถ (ในภูมิใด) ฉันใด แม้ในนิโรธวาร พึงขายให้พิสดาร ฉันนั้น.

[๕๖๒] จักขายตนะของสัตว์ใด จักไม่ดับไป โสตายตนะของสัตว์นั้น จักไม่ดับ ไปหรือ? ถูกแล้ว. หรือว่า โสตายตนะของสัตว์ใด จักไม่ดับไป จักขายตนะของสัตว์นั้น จักไม่ดับ ไป. ถูกแล้ว.

[๕๖๓] จักขายตนะของสัตว์ใด จักไม่ดับไป ฆานายตนะของสัตว์นั้น จักไม่ดับ หรือ? ถูกแล้ว. หรือว่า ฆานายตนะของสัตว์ใด จักไม่ดับไป จักขายตนะของสัตว์นั้น จักไม่ดับไป. ฆานายตนะของสัตว์เหล่านั้น ซึ่งเป็นปัจฉิมภวิกสัตว์ ที่กำลังเข้าถึงรูปาวจรภูมิ และ ของสัตว์เหล่านั้น ซึ่งเข้าถึงรูปาวจรภูมิแล้วจักปรินิพพาน ที่กำลังจุติอยู่ จักไม่ดับไป แต่ จักขายตนะของสัตว์เหล่านั้น จักไม่ดับไปก็หาไม่ ฆานายตนะของสัตว์เหล่านั้น ซึ่งจะปรินิพพาน อยู่ในปัญจโวการภูมิ ซึ่งเป็นปัจฉิมภวิกสัตว์ ในอรูปภูมิ และของสัตว์เหล่านั้น ซึ่งเข้าถึง อรูปภูมิแล้ว จักปรินิพพาน ที่กำลังจุติอยู่ จักไม่ดับไป และจักขายตนะก็จักไม่ดับไป.

[๕๖๔] จักขายตนะของสัตว์ใด จักไม่ดับไป รูปายตนะของสัตว์นั้น จักไม่ดับ ไปหรือ? ถูกแล้ว. หรือว่า รูปายตนะของสัตว์ใด จักไม่ดับไป จักขายตนะของสัตว์นั้น จักไม่ดับไป. ถูกแล้ว.

เล่มที่ ๓๘ ยมก ภาค ๑๑๖๔

ที่มาและฉบับอื่นของ “นิโรธวาร