[๗๔๓] รูปายตนะจักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใดในภูมิใด มนายตนะของสัตว์นั้นในภูมิ นั้น จักไม่ดับไปหรือ? รูปายตนะของสัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น ซึ่งเป็นปัจฉิมภวิกสัตว์ ที่กำลังเข้าถึงปัญจโวการภูมิ ซึ่งเป็นอรูปสัตว์ จักไม่เกิดขึ้น แต่มนายตนะของสัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น จักไม่ดับไปก็หาไม่ รูปายตนะของสัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น ซึ่งปรินิพพานอยู่ จักไม่เกิดขึ้น และมนายตนะก็จักไม่ ดับไป. หรือว่า มนายตนะของสัตว์ใดในภูมิใด จักไม่ดับไป รูปายตนะของสัตว์นั้น ในภูมินั้น จักไม่เกิดขึ้น? มนายตนะของสัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น ซึ่งเป็นอสัญญสัตว์ จักไม่ดับไป แต่รูปายตนะ ของสัตว์เหล่านั้นในภูมินั้นจักไม่เกิดขึ้นก็หาไม่ มนายตนะของสัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น ซึ่ง ปรินิพพานอยู่ จักไม่ดับไป และรูปายตนะก็จักไม่เกิดขึ้น.

[๗๔๔] รูปายตนะจักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด ธัมมายตนะของสัตว์นั้น ในภูมินั้น จักไม่ดับไปหรือ? รูปายตนะของสัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น ซึ่งเป็นปัจฉิมภวิกสัตว์ที่กำลังเข้าถึงปัญจโวการภูมิ ซึ่งเป็นอรูปสัตว์ จักไม่เกิดขึ้น แต่ธัมมายตนะของสัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น จักไม่ดับไปก็หาไม่ รูปายตนะของสัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น ซึ่งปรินิพพานอยู่จักไม่เกิดขึ้น และธัมมายตนะก็จักไม่ ดับไป. หรือว่า ธัมมายตนะของสัตว์ใดในภูมิใด ฯลฯ. ถูกแล้ว.

[๗๔๕] มนายตนะจักไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด ในภูมิใด ธัมมายตนะของสัตว์นั้น ในภูมินั้น จักไม่ดับไปหรือ? มนายตนะของสัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น ซึ่งเป็นปัจฉิมภวิกสัตว์ ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ ซึ่ง เป็นอสัญญสัตว์จักไม่เกิดขึ้น แต่ธัมมายตนะของสัตว์เหล่านั้นในภูมินั้นจักไม่ดับไปก็หาไม่ มนายตนะของสัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น ซึ่งปรินิพพานอยู่ จักไม่เกิดขึ้น และธัมมายตนะก็จักไม่ ดับไป. หรือว่า ธัมมายตนะของสัตว์ใดในภูมิใด จักไม่ดับไป มนายตนะของสัตว์นั้น ในภูมินั้น จักไม่เกิดขึ้น? ถูกแล้ว.

[๗๔๖] จักขายตนะย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใด โสตายตนะของสัตว์นั้นเคยดับไป แล้วหรือ? ถูกแล้ว. หรือว่า โสตายตนะของสัตว์ใดเคยดับไปแล้ว จักขายตนะของสัตว์นั้นย่อมเกิดขึ้น? โสตายตนะของสัตว์เหล่านั้น ซึ่งกำลังจุติอยู่ทั้งหมด ซึ่งไม่มีจักขุที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ เคย ดับไปแล้ว แต่จักขายตนะย่อมเกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นก็หาไม่ โสตายตนะของสัตว์เหล่านั้น ซึ่งมีจักขุ ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ เคยดับไปแล้ว และจักขายตนะย่อมเกิดขึ้น. ท่านจำแนก อดีตปุจฉา กับด้วยปัจจุบันไว้ในอุปาทวาร ฉันใด บัณฑิตพึงจำแนก อดีตปุจฉา กับด้วยปัจจุบัน อนุโลมก็ดี ปัจจนียะก็ดี แม้ในอุปาทนิโรธวาร ฉันนั้น.

เล่มที่ ๓๘ ยมก ภาค ๑๒๑๕

ที่มาและฉบับอื่นของ “อุปาทนิโรธวาร