[๗๘๖] มนายตนะย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์ใดในภูมิใด ธัมมายตนะของสัตว์นั้น ในภูมินั้น จักไม่ดับไปหรือ? มนายตนะย่อมไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น ซึ่งกำลังจุติอยู่ทั้งหมด ซึ่งไม่มีจิต ที่กำลังเกิดขึ้นอยู่ แต่ธัมมายตนะของสัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น จักไม่ดับไปก็หาไม่ มนายตนะย่อม ไม่เกิดขึ้นแก่สัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น ซึ่งปรินิพพานอยู่ และธัมมายตนะก็จักไม่ดับไป. หรือว่า ธัมมายตนะของสัตว์ใดในภูมิใด จักไม่ดับไป มนายตนะย่อมไม่เกิดขึ้น แก่สัตว์เหล่านั้นในภูมินั้น. ถูกแล้ว.

[๗๘๗] จักขายตนะเคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์ใด โสตายตนะของสัตว์นั้น จักดับไป หรือ? จักขายตนะเคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์เหล่านั้น ซึ่งจะปรินิพพานอยู่ในปัญจโวการภูมิ ซึ่ง เป็นปัจฉิมภวิกสัตว์ในอรูปภูมิ และแก่สัตว์เหล่านั้น ซึ่งเข้าถึงอรูปภูมิแล้วจักปรินิพพาน ที่กำลัง จุติอยู่ แต่โสตายตนะของสัตว์เหล่านั้น จักดับไปก็หาไม่ จักขายตนะเคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์ เหล่านั้น นอกนี้ และโสตายตนะก็จักดับไป. หรือว่า โสตายตนะของสัตว์ใด จักดับไป จักขายตนะเคยเกิดขึ้นแล้วแก่สัตว์นั้น. ถูกแล้ว. คำถาม ส่วนอนาคตกับด้วยอดีตในนิโรธวาร คำที่กำหนดด้วยบทว่า ยสฺส ก็ดี คำที่ กำหนดด้วยบทว่า ยตฺถ ก็ดี คำที่กำหนดด้วยบทว่า ยสฺส และ ยตฺถ ก็ดี อนุโลมก็ดี ปจฺจนีย ก็ดี ท่านจำแนกไว้แล้ว ฉันใด ปัณฑิตพึงจำแนกคำถาม ส่วนอนาคตกับด้วยอดีต แม้ใน อุปาทนิโรธวาร ฉันนั้น. อุปาทนิโรธวาร จบ. ปวัตติวาร จบ. --------- ปริญญาวาร