[๘๐๘] ไม่ใช่จักขุ ไม่ใช่ธาตุหรือ? เว้นจักขุเสียแล้ว ธาตุที่เหลือ ไม่ใช่จักขุ เป็นแต่ธาตุ เว้นจักขุและธาตุเสียแล้ว ธาตุ ที่เหลือ ไม่ใช่จักขุ และไม่ใช่ธาตุ. ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่จักขุธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่โสต ไม่ใช่ธาตุหรือ? เว้นโสตเสียแล้ว ฯลฯ เว้นฆานะเสียแล้ว เว้นชิวหาเสียแล้ว ฯลฯ ไม่ใช่กาย ไม่ใช่ธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่กายธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่รูป ไม่ใช่ธาตุหรือ? เว้นรูปเสียแล้ว ฯลฯ เว้นสัททะ คันธะ รสะ โผฏฐัพพะ จักขุวิญญาณ โสตวิญญาณ ฆานวิญญาณ ชิวหาวิญญาณ กายวิญญาณ มนะ มโนวิญญาณเสียแล้ว ฯลฯ. ไม่ใช่ธรรม ไม่ใช่ธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่ธัมมธาตุหรือ? สุทธธาตุมูลจักกวาร

[๘๐๙] จักขุ คือธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ธาตุ คือโสตธาตุหรือ? โสตธาตุ เรียกว่า ธาตุด้วย เรียกว่า โสตธาตุด้วย ธาตุที่เหลือ เรียกว่า ธาตุ ไม่ใช่โสตธาตุ. จักขุ คือธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ธาตุ คือฆานธาตุหรือ ฯลฯ? ธาตุ คือธัมมธาตุหรือ? ธัมมธาตุ เรียกว่า ธาตุด้วย เรียกว่า ธัมมธาตุด้วย ธาตุที่เหลือ เรียกว่า ธาตุ ไม่ใช่ธัมมธาตุ. พึงผูกจักรนัย.

[๘๑๐] ไม่ใช่จักขุ ไม่ใช่ธาตุหรือ? เว้นจักขุเสียแล้ว ธาตุที่เหลือไม่ใช่จักขุ เป็นแต่ธาตุ เว้นจักขุและธาตุเสียแล้ว ธรรม ที่เหลือ ไม่ใช่จักขุและไม่ใช่ธาตุ. ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่โสตธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่จักขุ ไม่ใช่ธาตุหรือ? เว้นจักขุเสียแล้ว ธาตุที่เหลือ ไม่ใช่จักขุ เป็นแก่ธาตุ เว้นจักขุและธาตุเสียแล้ว ธรรม ที่เหลือ ไม่ใช่จักขุ และไม่ใช่ธาตุ. ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่ฆานธาตุหรือ ฯลฯ? ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่ธัมมธาตุหรือ? ถูกแล้ว ฯลฯ. ไม่ใช่ธรรม ไม่ใช่ธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่จักขุธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธรรม ไม่ใช่ธาตุหรือ? ถูกแล้ว. ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่โสตธาตุหรือ ฯลฯ? ไม่ใช่ธาตุ ไม่ใช่มโนวิญญาณธาตุหรือ? ถูกแล้ว. พึงผูกจักรนัย. ปัณณัตติวารแห่งอายตนยมก ฉันใด ปัณณัตติวารแห่งธาตุยมกพึงให้พิสดาร ฉันนั้น. ปัณณัตติวาร จบ. ปวัตติวาร อุปาทวาร