ยมก ภาค ๒

๘. จิตฺตยมก

อุทฺเทสวารวณฺณนา

[๑-๖๒] อิทานิ เตสญฺเญว มูลยมเก เทสิตานํ กุสลาทิธมฺมานํ ลพฺภมานวเสน เอกเทสเมว สงฺคณฺหิตฺวา อนุสยยมกานนฺตรํ เทสิตสฺส จิตฺตยมกสฺส อตฺถวณฺณนา โหติ. ตตฺถ ปาลิววตฺถานํ ตาว เวทิตพฺพํ:- อิมสฺมิญฺหิ จิตฺตยมเก มาติกาฐปนํ ฐปิตมาติกาย วิสฺสชฺชนนฺติ เทฺว วารา โหนฺติ. ตตฺถ มาติกาฐปเน ปุคฺคลวาโร ธมฺมวาโร ปุคฺคลธมฺมวาโรติ อาทิโตว ตโย สุทฺธิกมหาวารา โหนฺติ.

ตตฺถ "ยสฺส จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌตี"ติ เอวํ ปุคฺคลวเสน จิตฺตสฺส อุปฺปชฺชนนิรุชฺฌนาทิเภทํ ทีเปนฺโต คโต ปุคฺคลวาโร นาม. "ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌตี"ติ เอวํ ธมฺมวเสเนว จิตฺตสฺส อุปฺปชฺชนนิรุชฺฌนาทิเภทํ ทีเปนฺโต คโต ธมฺมวาโร นาม. "ยสฺส ยํ จิตฺตํ อุปฺปชฺชติ น นิรุชฺฌตี"ติ เอวํ อุภยวเสน จิตฺตสฺส อุปฺปชฺชนนิรุชฺฌนาทิเภทํ ทีเปนฺโต คโต ปุคฺคลธมฺมวาโร นาม. ตโต "ยสฺส สราคํ จิตฺตนฺ"ติ โสฬสนฺนํ ปทานํ วเสน อปเร สราคาทิปทวิเสสิตา โสฬส ปุคฺคลวารา, โสฬส ธมฺมวารา, โสฬส ปุคฺคล- ธมฺมวาราติ อฏฺฐจตฺตาฬีสํ มิสฺสกวารา โหนฺติ. เต สราคาทิปทมตฺตํ ทสฺเสตฺวา สงฺขิตฺตา. ตโต "ยสฺส กุสลจิตฺตนฺ"ติอาทินา นเยน ฉสฏฺฐิทฺวิสตสงฺขาตานํ ๑- อภิธมฺมมาติกาปทานํ วเสน อปเร กุสลาทิปทวิเสสิตา ฉสฏฺฐิทฺวิสตา ปุคฺคลวารา, ฉสฏฺฐิทฺวิสตา ธมฺมวารา, ฉสฏฺฐิทฺวิสตา ปุคฺคลธมฺมวาราติ อฏฺฐนวุติสตฺตสตา มิสฺสกวารา โหนฺติ. เตปิ กุสลาทิปทมตฺตํ ทสฺเสตฺวา สงฺขิตฺตาเยว. ยานิ ปเนตฺถ ๒- สทิสวิสฺสชฺชนาทีนิ ๓- ปทานิ จิตฺเตน สทฺธึ น ยุชฺชนฺติ, ตานิ โมฆปุจฺฉาวเสน คหิตานิ. ๔-