[๔๓๕-๔๘๒] ปริญฺญาวาเร ปน จกฺขุมูลกาทีสุ เอกเมว จกฺขุโสตยมกํ ทสฺสิตํ. ยสฺมา ปน เสสานิปิ โลกิยาพฺยากตานิ เจว โลกิยาพฺยากตมิสฺสกานิ จ ปริญฺเญยฺยาเนว, ตสฺมา ตานิ อนุปทิฏฺฐานิปิ อิมินาว ทสฺสิตานิ โหนฺติ. ยสฺมา ปน อกุสลํ เอกนฺตโต ปหาตพฺพเมว, เอกนฺตโต ๑- กุสลํ ภาเวตพฺพเมว, โลกุตฺตรา- พฺยากตํ สจฺฉิกาตพฺพํ, ตสฺมา "โทมนสฺสินฺทฺริยํ ปชหตี"ติ "อนญฺญาตญฺญสฺสามี- ตินฺทฺริยํ ภาเวตี"ติ "อญฺญาตาวินฺทฺริยํ สจฺฉิกโรตี"ติ วุตฺตํ. อญฺญินฺทฺริยํ ปน ภาเวตพฺพมฺปิ อตฺถิ สจฺฉิกาตพฺพมฺปิ, ตํ ภาวนาวเสเนว คหิตํ. ตตฺถ เทฺว ปุคฺคลาติ สกทาคามิมคฺคสมงฺคี จ อรหตฺตมคฺคสมงฺคี จ. เตสุ เอโก สมุจฺฉินฺทิตุํ อสมตฺถตฺตา โทมนสฺสินฺทฺริยํ น ปชหติ นาม, เอโก ปหีนโทมนสฺสตฺตา. ๒- จกฺขุนฺทฺริยํ น ปริชานาตีติ อนุปฺปาทํ อาปาเทตุํ อสมตฺถตาย น ปริชานาติ. อิมินา นเยน สพฺพวิสฺสชฺชเนสุ อตฺโถ เวทิตพฺโพติ.

ปริญฺญาวารวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

อินฺทฺริยยมกวณฺณนา สมตฺตา.