[๓๓-๓๔] ปวตฺติวาเร ปเนตฺถ ปจฺจุปฺปนฺนกาเล ปุคฺคลวารสฺส อนุโลมนเย "ยสฺส กุสลา ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ ตสฺส อกุสลา ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ, ยสฺส วา ปน อกุสลา ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ ตสฺส กุสลา ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺตี"ติ กุสลธมฺมมูลกานิ เทวฺ ยมกานิ, อกุสลธมฺมมูลกํ เอกนฺติ ตีณิ ยมกานิ โหนฺติ. ตสฺส ปฏิโลมนเยปิ โอกาสวาราทีสุปิ เอเสว นโย. เอวเมตฺถ สพฺพวาเรสุ ติณฺณํ ติณฺณํ ยมกานํ วเสน ยมกคณนา เวทิตพฺพา. อตฺถวินิจฺฉเย ปเนตฺถ อิทํ ลกฺขณํ:- อิมสฺส หิ ธมฺมยมกสฺส ปวตฺติมหาวาเร "อุปฺปชฺชนฺติ นิรุชฺฌนฺตี"ติ อิเมสุ อุปฺปาท- นิโรเธสุ กุสลากุสลธมฺมา ตาว เอกนฺเตน ปวตฺติยํเยว ลพฺภนฺติ, น จุติปฏิสนฺธีสุ. อพฺยากตธมฺมา ปน ปวตฺเต จ จุติปฏิสนฺธีสุ จาติ ตีสุปิ กาเลสุ ลพฺภนฺติ. เอวเมตฺถ ยํ ยตฺถ ยตฺถ ลพฺภติ, ตสฺส วเสน ตตฺถ ตตฺถ วินิจฺฉโย เวทิตพฺโพ.

ตตฺริทํ นยมุขํ:- กุสลากุสลานํ ตาว เอกกฺขเณ อนุปฺปชฺชนโต "โน"ติ ปฏิเสโธ กโต. อพฺยากโต จาติ จิตฺตสมุฏฺฐานรูปวเสน วุตฺตํ.

[๓๕-๓๖] ยตฺถ กุสลา ธมฺมา นุปฺปชฺชนฺตีติ อสญฺญีภวํ ๑- สนฺธาย วุตฺตํ. เตเนเวตฺถ "อามนฺตา"ติ วิสฺสชฺชนํ กตํ. อุปฺปชฺชนฺตีติ อิทมฺปิ อสญฺญีภวํเยว สนฺธาย วุตฺตํ. อพฺยากตานํ ปน อนุปฺปตฺติฏฺฐานสฺส อภาวา "นตฺถี"ติ ปฏิกฺเขโป กโต.