ยมก ภาค ๒

8. Cittayamaka

uddesavāravaṇṇanā

[1-62] Idāni tesaññeva mūlayamake desitānaṃ kusalādidhammānaṃ labbhamānavasena ekadesameva saṅgaṇhitvā anusayayamakānantaraṃ desitassa cittayamakassa atthavaṇṇanā hoti. Tattha pālivavatthānaṃ tāva veditabbaṃ:- imasmiñhi cittayamake mātikāṭhapanaṃ ṭhapitamātikāya vissajjananti dve vārā honti. Tattha mātikāṭhapane puggalavāro dhammavāro puggaladhammavāroti āditova tayo suddhikamahāvārā honti.

Tattha "yassa cittaṃ uppajjati na nirujjhatī"ti evaṃ puggalavasena cittassa uppajjananirujjhanādibhedaṃ dīpento gato puggalavāro nāma. "yaṃ cittaṃ uppajjati na nirujjhatī"ti evaṃ dhammavaseneva cittassa uppajjananirujjhanādibhedaṃ dīpento gato dhammavāro nāma. "yassa yaṃ cittaṃ uppajjati na nirujjhatī"ti evaṃ ubhayavasena cittassa uppajjananirujjhanādibhedaṃ dīpento gato puggaladhammavāro nāma. Tato "yassa sarāgaṃ cittan"ti soḷasannaṃ padānaṃ vasena apare sarāgādipadavisesitā soḷasa puggalavārā, soḷasa dhammavārā, soḷasa puggala- dhammavārāti aṭṭhacattāḷīsaṃ missakavārā honti. Te sarāgādipadamattaṃ dassetvā saṅkhittā. Tato "yassa kusalacittan"tiādinā nayena chasaṭṭhidvisatasaṅkhātānaṃ abhidhammamātikāpadānaṃ vasena apare kusalādipadavisesitā chasaṭṭhidvisatā puggalavārā, chasaṭṭhidvisatā dhammavārā, chasaṭṭhidvisatā puggaladhammavārāti aṭṭhanavutisattasatā missakavārā honti. Tepi kusalādipadamattaṃ dassetvā saṅkhittāyeva. Yāni panettha sadisavissajjanādīni padāni cittena saddhiṃ na yujjanti, tāni moghapucchāvasena gahitāni.